Сімвалам «Дажынак-2011» абраны былы герб горада – трохліснік папараці.

Маладзечанскі краязнаўца Міхась Казлоўскі расказаў, што ў ХVI–ХVIII стагоддзях гарады, якія атрымлівалі магдэбургскае права, атрымлівалі і ўласны герб. У Маладзечне права на самакіраванне не было, як і герба. Але ў 1980-х гадах доктар гістарычных навук Генадзь Каханоўскі разам з мастаком Юрыем Герасіменка-Жызнеўскім вырашылі герб стварыць.

Прапанавалі ідэю гарадскім уладам, тыя аб’явілі конкурс. Якраз была і добрая нагода – 600-годдзе Маладзечна. Першае месца заняў праект Герасіменкі і Каханоўскага, які і зацвердзілі рашэннем выканкама ў 1988 годзе.

– Варта заўважыць, што яны абодва не былі геральдыстамі, – гаворыць Міхась Казлоўскі, – але ж яны і далёка не дылетанты. Таму мне было крыху дзіўна, што праз некалькі гадоў Геральдычны савет знайшоў у іх гербе нейкія хібы. Магчыма, «Папараць» і не адпавядала ўсім канонам. Але па сваёй сімвалічнай нагрузцы яна мне імпануе больш, чым сённяшні варыянт. Мяркую, герб Герасіменкі змястоўна адлюстроўвае сутнасць горада.

На погляд краязнаўца, вяртанне «Папараці», хоць і ў якасці сімвала «Дажынак», будзе выдатна дапаўняць устаноўку помніка Янку Купалу.

Аб тым, якія ж хібы былі заўважаныя ў першым гербе, для «РГ» расказаў Сяргей Расадзін, прафесар кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта, член Геральдычнага савета:

– Як бы я прыязна не ставіўся да былога герба, але «Папараць» не адпавядала ўсім міжнародным геральдычным канонам, якія з’яўляюцца абавязковымі. У 1917 годзе былі адмененыя імператарскія ўказы, у тым ліку і тыя, што датычыліся зацвярджэння гербаў.

Але з 1960-х адбылося адраджэнне гарадской сімволікі. Спачатку гэта былі папулярныя на той час значкі. А некаторыя гарады абзаводзіліся і гербамі. І іх асаблівасць якраз у тым, што яны ўтрымліваюць усе рысы значка.

Па-першае, на герб нельга ставіць ніякіх надпісаў. Гэта тычыцца назвы горада, бо тады губляецца сам сэнс наяўнасці герба. Малюнак павінен быць настолькі самабытны і індывідуальны, каб гаварыў сам за сябе, каб назвы і не трэба было.

Па-другое, у «Папараці» пазначаны год першага згадвання Маладзечна ў пісьмовых крыніцах. Можа, гэта і зручна, але супярэчыць геральдычным канонам.
Па-трэцяе, у класічнай геральдыцы ёсць стандартныя формы шчыта. І сярод іх не існуе той, які выкарыстаў Герасіменка.

– Да таго ж, выкарыстаць папараць было разумна і слушна, – разважае Сяргей Расадзін. – Але калі разумець яе як купалаўскі паэтычны сімвал, то павінна быць папараць-кветка, а не звычайны лісцік.

Нагадаем чытачам, што сам Юры Герасіменка-Жызнеўскі зрабіў «Папараць» менавіта ў такім выглядзе наўмысна:

«Наш знакамiты зямляк Іван Дамінікавiч Луцэвiч, якi нарадзiўся ў Вязынцы, узяў для сябе псеўданiм Янка Купала ў памяць аб народным свяце. На Купалле людзi шукаюць кветку шчасця – кветку папарацi. І мне ўявiлася, што галоўным знакам у будучым гербе павiнна стаць папараць.

Можа хто запярэчыць: «Чаму не папараць-кветка?» Але хто бачыў яе? А выдумляць яе мне здалося наіўным. Не кветка шчасця, а рух да шчасця з’яўляецца той ідэяй, якая ляжыць у аснове народнага разумення». (Газета «Святло камунізму», 17 верасня 1988 г.)

Калі хібы былі заўважаныя, дзейнічаць можна было двума спосабамі: альбо выправіць стары, альбо стварыць новы. 10 лютага 2000 года быў зарэгістраваны новы герб з выявай Багародзіцы.

Свае праекты прапаноўвалі мясцовыя мастакі, у тым ліку і Кастусь Харашэвіч. Але прапановы мастакоў былі адхіленыя.

– Выкарыстоўваць рэлігійныя матывы ў гербе горада – непаслядоўна, – мяркуе мастак. – Тады трэба, каб і кіраўнікі горада былі духоўнымі асобамі. Але раз кіраўніцтва ў нас свецкае, то і афіцыйная эгіда павінна быць свецкай. Да таго ж, Беларусь – дзяржава шматканфесійная. Таму аддаваць перавагу толькі адной з іх не зусім справядліва. Але, як мы ведаем, рэлігія ва ўсе часы была цесна звязаная з палітыкай. І калі герб павінен падкрэсліваць індывідуальнасць горада, то «Папараць» была найлепшым варыянтам.

Навуковы супрацоўнік Мінскага абласнога краязнаўчага музея ў Маладзечне Барыс Бароўcкі патлумачыў, чаму менавіта існуючы герб заняў сваё месца:

– Справа ў тым, што на плошчы Старое Места стаіць самы старажытны храм на Маладзечаншчыне – Свята-Пакроўская царква. А ў гэтай царкве найбольш старажытны абраз – «Пакроў Прасвятой Багародзіцы». Таму яго і абралі гербам як сімвал прытрымлівання традыцый духоўнасці.

Для таго, каб даведацца, ці лічаць прадстаўнікі іншых канфесій выбар у якасці герба праваслаўнага абраза несправядлівым, мы звярнуліся да ксяндза-пралата Эдмунда Даўгіловіча-Навіцкага:

– Ведаеце, пра чалавека, у якога памёр бацька, кажуць, што ён паўсірата. А калі памерла маці, то гэта ўжо сірата. Так і пра народ, які не шануе духоўных традыцый, можна сказаць, што ён сапраўды стаў сіратой.

• Текст доступен на языке: Русский