Дзень ведаў у адной з маладзечанскійх школ. Фота Аксаны Ярашонак.

Навучальныя праграмы складаныя і іх трэба мяняць – Аляксандр Лукашэнка ў чарговы раз раскрытыкаваў адукацыйны працэс. Чым гэта пагражае школе?

Што робіць школьную праграму складанай

Ганна Севярынец – настаўнік рускай мовы і літаратуры. Адна яе дачка – студэнтка, другая вучыцца ў старэйшых класах, а сын – у малодшых. Ганна ведае школьныя праграмы і як педагог, і як мама.

– Я бачу не складанасць, а нелагічнасць і дурноту ў праграмах з-за таго, што ў іх умешваюцца некампетэнтныя людзі, – лічыць настаўнік.

Напрыклад, цяпер не вывучаюць віды аднасастаўных сказаў. І дзеці шукаюць дзейнік, якога не існуе. Таксама падчас спрашчэння праграмы па рускай мове з яе прыбралі разрады займеннікаў. Дзевяць разрадаў вывучыць няпроста, але без іх дзеці прымаюць за прыметнікі такія словы, як «кожны», «іншы».

– Мае вучні ведаюць разрады займеннікаў, таму што я не разумею, як па-іншаму можна даць марфалагічную сістэму мовы, – кажа Ганна.

Рэпетытар па матэматыцы і фізіцы Яўген Лівянт кажа, што па ўзроўні складанасці задач па фізіцы і матэматыцы праграмы цяпер значна больш складаныя, чым былі ў савецкай школе.

– Навука ўсё тая ж, а задачы больш складаныя, – кажа ён. – Хоць развіццё ІТ-тэхналогій патрабуе не ўскладняць задачы, а больш іх рашаць па інфарматыцы і па тэорыі верагоднасці.

Вось і Аляксандр Лукашэнка нядаўна заявіў, што «нам менш за ўсё ў краіне патрэбныя матэматыкі».

– Школьную праграму па матэматыцы можна спрасціць, напрыклад, у частцы рашэння задач, – пагаджаецца Яўген Лівянт.

Паводле яго ацэнкі, па хіміі, біялогіі, геаграфіі патрабаванні ў школе сталі вышэйшыя, а дзеці ўсё роўна не валодаюць базавымі ведамі.

– Праблемай з’яўляецца тое, што ў сістэме школьнай адукацыі то ўводзяць, то адмяняюць, то зноў уводзяць профільнае навучанне ў старэйшых класах. А цяпер гімназіі спрабуюць ператварыць у звычайныя школы, – канстатуе эксперт.
Яшчэ адна прэтэнзія Аляксандра Лукашэнкі да адукацыі, што дзеці з-за няправільнага выкладання вырастаюць непрыстасаваныя да жыцця.

Калі б школа была больш аўтаномнай, то было б разумна даць ёй магчымасць выбраць, у якой форме право­дзіць урокі працы так, каб навучыць і хлопчыкаў, і дзяўчынак базавым жыццёвым навыкам, лічыць Яўген Лівянт.

– У рэшце рэшт, прасаваць адзенне і ўкруч­ваць лямпачку трэба ўмець і тым, і другім, – кажа ён.

«Зразумелай адукацыйнай палітыкі няма, а Лукашэнка ўсё крытыкуе»

Калі словы Лукашэнкі ўспрыняць як кіраўніцтва да дзеяння, то навучальныя праграмы ў школе трэба мяняць. Яўген Лівянт падкрэслівае, што важна зрабіць гэта, падумаўшы, а не раптам да 1 верасня. Ганна Севярынец асцерагаецца, што адукацыю могуць па­чаць ламаць толькі дзеля таго, каб мяняць.

– У мяне свой узровень – клас. Я прыйшла ў клас і дала дзецям веды. Але пры тым, што ў Мін­адукацыі сярод метадыстаў ёсць шмат таленавітых лю­дзей, падобна, у іх няма іншага выйсця, як толькі браць пад казырок, – кажа настаўнік.

І чыноўнікі гэта ўжо прадэманстравалі – праз некалькі дзён пасля заявы прэзідэнта віцэ-прэм’ер Ігар Петрышэнка на выніковым пасяджэнні калегіі Мінадукацыі сказаў, што 1 верасня дзеці павінны вучыцца па абноўленых праграмах і падручніках.

А міністр адукацыі Ігар Карпенка паведаміў, што ўжо працуюць над увядзеннем новых навучальных праграм. Паводле яго слоў, вучні з першага па восьмы клас ужо займаюцца па новых праграмах. Пераход усіх класаў на новыя праграмы завершыцца толькі ў 2021/2022 навучальным годзе.

Міністр мяркуе, што крытыка кіраўніка дзяржавы была абгрунтаванай, калі ён казаў, што дзеці перагружаныя.

– Калі ў школьнай адукацыі будуць нешта мяняць, галоўнае, каб лекі не аказаліся горшымі за хваробу, – лі­чыць эксперт грамадскага Балонскага камітэта прафесар Уладзімір Дунаеў.

Зрэшты, як бы Ігар Карпенка ні браў пад казырок, відавочна, што словы Аляксандра Лукашэнкі  не стануць тут жа ўвасабляць у жыццё. Напрыклад, у 2017 годзе ён таксама быў незадаволены навучальнымі праграмамі. І ў верасні 2017 года Мін­адукацыі заявіла, што новыя праграмы ўвялі. Праўда,  тыя, якія распрацоўвалі ад 2015 года.

Чаму так адбываецца? Уладзімір Дунаеў лічыць, што беларуская сістэма адукацыі до­сыць устойлівая да ўсякіх экстравагантных выхадак:

– Устойлівасць сістэмы добрая тым, што дазваляе нейтралізаваць нейкія зусім дзіўныя ідэі, – лічыць эксперт. – Аляксандр Лукашэнка кажа як бацька, які бачыць, што сістэма адукацыі неэфектыўная і неактуальная. Яго словы трэба чуць, як і голас любога з бацькоў, але ператвараць гэта ў дырэктыву небяспечна.

Да таго ж, заўважае эксперт, у кіраўніка дзяржавы ёсць спосабы змяніць сістэму адукацыі. Бо менавіта ён па законе фарміруе адукацыйную палітыку.

– Пакуль жа выразнай адукацыйнай палітыкі няма, а ён усё крытыкуе. Але не крытыка можа нешта змя­ніць, а яго ўказ, – кажа Уладзімір Дунаеў.

Без грошай і выбару не можа быць якасці

Што рабіць? Трэба знайсці адказы на галоўныя пытанні.

– Дзе ў Беларусі тое асяроддзе, у якім мо­гуць пачуць розныя пункты гледжання? Дзе публічная экспертыза і канкурэнцыя стратэгій? Няўжо ў нас стратэгія фарміруецца ў выніку капрызаў і здольнасці ім супрацьстаяць, нічога не змяняючы? – пераліч­вае Уладзімір Дунаеў.

Сярод сур’ёзных праблем – скарачэнне фінансавання адукацыі. Напрыклад, вышэйшая адукацыя за апошнія пяць гадоў у доларавым эквіваленце страціла 45% фінансавання, а затраты на аднаго студэнта зменшыліся на чвэрць.

Фінансаванне сярэдняй школы – гэта выдаткі на сціплыя заробкі настаўнікаў. Без грошай не можа быць якасці, кажа эксперт.

Ганна Севярынец бачыць выйсце ў тым, каб было шмат розных школ, сістэм і падручнікаў, каб бацькі разам з дзецьмі мелі выбар. Камусьці падыдзе школа са строгай дысцыплінай тыпу класічных англійскіх каледжаў, камусьці – свабодная ў фінскім стылі.

– Калі настаўнік самым строгім чынам прытрымліваецца праграм і метадычных рэкамендацый, у гэтым ёсць свой плюс, як і ў тым, калі ён падыходзіць да працы больш творча.

Што б ні спусцілі зверху, настаўнік, які з’яўляецца асобай са стрыжнем, у стане нешта даць вучням, – упэўненая Ганна.

Але некаторым даво­дзіцца пісаць у класны журнал адно, а выкладаць іншае.

– Калі ёсць мэта даць нейкія веды, якіх няма ў падручніку, трэба знайсці інфармацыю, паду­маць, як яе падаць дзецям. Гэта ўскладняе працэс, – заключае настаўнік.