«Мы імкнёмся паказаць, што не ўсё ў нашым жыцці дрэнна. І нельга губляць веру ў лепшае: нацыянальную ідэю трэба даводзіць да людзей праз мастацтва. Не – нашаму бяспамяцтву, нашай непавазе да нацыянальнай годнасці». Так выказваўся пра першы фестываль беларускай песні і паэзіі «Маладзечна-93» тагачасны мэр Горада Сонца Генадзь Карпенка.

7-8 чэрвеня фестываль праводзяць ужо ў 26 раз.

«РГ» папрасіла прыгадаць атмасферу самага першага свята яго ўдзельнікаў і параўнаць з тым, як фэст выглядае сёння.

Уладзімір Някляеў: ад сапраўднага беларускага свята амаль нічога не засталося

Пра першы фестываль беларускай песні і паэзіі мы папрасілі прыгадаць яго ўдзельніка, паэта, грамадскага дзеяча, ураджэнца Смаргоншчыны Уладзіміра Някляева.

– Першы маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі помню, хоць 26 гадоў прамінула. Помню таму, што гэта было насамрэч беларускае свята, якое ладзілася на ўздыме нацыянальнага духу. Цяпер ад яго, на жаль, нічога не засталося, – дзеліцца Уладзімір Пракопавіч.

Ну, амаль, нічога, дадае. Бо, на яго думку, праз высілкі Міхаіла Фінберга фестываль яшчэ крыху ліпее. Але выглядае ў параўнанні з пампезным, ад пачатку і дасюль безгустоўным, «Славянскім базарам», бедным сірацінцам.

– Зрэшты, інакш і не магло стацца ў краіне, у якой адносіны да свайго, як да чужога, а да чужога, як да свайго. Не сваё пяём, не сваё чытаем, не сваім жыццём жывём, – кажа паэт.

Апошні раз Уладзімір Някляеў быў на фестывалі ў 1996 годзе. Святкаваў там сваё 50-годдзе. Кажа, што тэлетрансляцыя яго аўтарскага канцэрта была апошняй жывой тэлетрансляцыяй з фестывалю:

– Я запрасіў на сцэну Генадзя Карпенку, з якім мы сябравалі і рыхтавалі першы фестываль, тагачаснага старшыню Вярхоўнага Савета Сямёна Шарэцкага, іншых палітыкаў, грамадскіх дзеячаў… Больш такога святочнага разгулу на ўсю краіну ўлады не маглі дазволіць – і з таго часу высокае полымя нацыянальнага фестывалю пачало затухаць.

Калі летась было 25 год фестывалю, Уладзімір Пракопавіч збі­раўся прыехаць у Маладзечна на аўтарскі канцэрт Ігара Лучанка. «Прашу цябе, прыедзь. «Світанак» разам спяём. Там усе нашы бу­дуць, табе будуць ра­ды», – прасіў тады кампазітар.

– Я падумаў: «А чаму не?..» Але якраз у той дзень кампазітара Эдуарда Зарыцкага, з якім я напісаў сваю першую песню, хавалі, і паехаць у мяне не выйшла.

Сумнаватыя ўспаміны? Так, сумнаватыя. Але чамусьці веру я, што будзе яшчэ ў нашым Маладзечне такое, пра што потым весела ўспомніцца. Як успамінаецца ўсмешка маладзечанскага мэра Генадзя Карпенкі, які ствараў Горад Сонца. А сонца, як вядома, не заходзіць назаўжды. Толькі на ноч.

Віктар Шалкевіч: на бардаў прыйшло больш людзей, чым на папсу

– Калі Саюз беларускіх пісьменнікаў быў адзін, не падзяліўся на «чэсных» і «нячэсных», там было так званае бюро прапаганды беларускай літаратуры. Загадвала ім пані Ядвіга Волкава – прыгожая энергічная жанчына, якая сабрала нас, бардаў, і выправіла ў Маладзечна, – прыгадвае бард, акцёр, паэт і шоумэн Віктар Шалкевіч. – Іду з гітарай, падыходжу да гасцініцы, а там сядзіць музыкант з аркестра Фінберга. Вырваў гітару і пачаў спяваць нейкія блатныя песні. Я кажу: «А чаго блатныя спяваеш?». А ён у адказ: «Да надоело белорусские песни играть».

Сцэна для бардаў была ўсталяваная ў парку. Для выступленняў паставілі даволі добрую нават па сённяшніх мерках музычную апаратуру. Па словах Віктара Шалкевіча, на канцэрт бардаў прыйшло вельмі шмат людзей.

– Калі мы прыйшлі потым на стадыён і параўноўвалі – папсу слухала значна меней людзей, – кажа Шалкевіч. – Мы маладыя былі, прыгожыя, з валасамі, з чупрынамі. Шмат хто толькі пачынаў свой творчы шлях. Тады ніхто нікога не баяўся. І амаль усе, хто тады выступаў, засталіся ў беларускай культуры.

Унікальны здымак, які ніколі не публікаваўся. Выступаюць Кастусь Герашчанка і Віктар Шалкевіч. Фота забяспечанае Віктарам Шалкевічам.

Людзі ў маладой краіне жылі надзеяй, што ўсё атрымаецца, што свята беларускай паэзіі і музыкі – першая ластаўка адраджэння беларускасці, кажа Шалкевіч. А Маладзечна ў яго ўспамінах заўсёды было «правільным» горадам. Людзі адчувалі паветра перамен, якія адбываюцца ў грамадстве.

Тое, як выглядае фестываль сёння, Віктара Шалкевіча не ўсцешвае.

– Па-мойму, яго нехта манапалізаваў, гэты фестываль, зрабіў такім… больш фармальным. Мне здаецца, нічога асабліва цікавага не робіцца. Але ж у нас талентаў няма, ці што? Ёсць, канешне! Проста шукаць трэба, займацца. Каб была ў грамадстве большая ўвага да таго, што робяць сучасныя беларускія паэты і кампазітары. Каб фестываль быў прэстыжным, прыярытэтным, як той «Славянскі базар». А так… Шараговая шэрасць.

Андрэй Мельнікаў: аўтобус з рэчамі з’ехаў без нас

Бард і літаратар Андрэй Мельнікаў прызнаўся, што сам канцэрт аўтарскай песні памятае не вельмі добра. Затое памятае падзеі, якія адбываліся пасля яго.

– Вечарам таго дня ўпершыню пачуў, як добра з вялікай сцэны гучыць гурт «Новае Неба». Бо давялося некалькі гадзін правесці ў памяшканні, прыстасаваным пад грымёрку.

Бардаў пасля іх канцэрта павінны быў даставіць у Мінск адмысловы аўтобус. Да вызначанага часу сабраліся не ўсе. Мельнікаў, у разліку на свой высокі аўтарытэт, пайшоў шукаць пасажыраў буса, якія на час запланаванага ад’езду не з’явіліся. Але, напэўна, аўтарытэт аказаўся недастатковым.

Імя першага злева Віктар Шалкевіч не прыгадаў. Далей злева направа – барды Кастусь Герашчанка, Віктар Шалкевіч, Эдуард Акулін, Анатоль Кудласевіч і Андрэй Мельнікаў. Фота забяспечанае Віктарам Шалкевічам.

Калі Андрэй Мельнікаў і яшчэ тры чалавекі прыйшлі да стаянкі, аўтобуса (з рэчамі!) там ужо не было.

– Такім чынам я пазнаёміўся з Анатолем Кудласевічам і Міхасём Шавыркіным. А яшчэ пабачыў з невядомага для сябе боку Эдуарда Акуліна. Ён успрыняў у пэўным сэнсе экстрэмальную, непрыемную сітуацыю абсалютна спакойна і нават з іроніяй, як прыгоду. Я чуў пра тое, што менавіта яго гумар такі, іронія прывялі ў аўтарскую песню ў свой час Сержука Сокалава-Воюша: ён пабачыў, як гэты малады хлопец спявае, і зразумеў, што свае вершы ён таксама можа спяваць. І гэты эпізод у тую ноч у Маладзечне быў адзіным, калі я бачыў Акуліна менавіта такім, як пра яго распавядаў Сокалаў-Воюш.

…Ноч была цёплая, і да першай электрычкі на Мінск барды бадзяліся па маладзечанскіх вуліцах. Такім запомніў фестываль «Маладзечна-93» Андрэй Мельнікаў.

• Текст доступен на языке: Русский