Раніца пятніцы ў невялікай вёсцы Баброўнікі Астравецкага раёна пачалася з аб’явы трывогі па гучнагаварыцелі: «Увага! Адбылася аварыя на АЭС! Вазьміце дакументы, пакіньце памяшканні», піша tut.by.

Людзі ў белых ахоўных касцюмах выйшлі на прасёлкавую дарогу, а ў кантрольна-размеркавальным пункце іх ужо чакалі псіхолагі, медыкі, ратавальнікі і верталёт. Ён для самых цяжкіх пацыентаў. На адзін дзень супрацоўнікі АЭС выказалі здагадку, што можа адбыцца, калі на станцыі здарыцца ПП.

Усё, што адбывалася на тэрыторыі БелАЭС і ў суседніх вёсках, арганізатары вучэнняў называюць легендай. Як лічаць супрацоўнікі станцыі, сучасныя метады абароны не дазволяць радыеактыўным рэчывам выйсці за межы АЭС, калі аварыя ўсё ж здарыцца.

Згадкі пра Чарнобыль тут лічаць недарэчным, маўляў, шмат часу прайшло з таго часу і зараз усё інакш.

Галоўная задача на сёння – паглядзець, як усе ведамствы спрацуюць ў надзвычайнай сітуацыі. Хто будзе эвакуіраваць людзей, арганізуе іх медыцынскае абследаванне, псіхалагічную дапамогу. Па выдуманых сцэнары на першым блоку АЭС адбылася цячы цепланосбіта, частка тэрыторыі Астравецкага раёна апынулася забруджанай.

– Гэты сцэнар фантастычны. Мяркуючы па канструкцыі рэактара, такое немагчыма, але мы яго адпрацуем, – адзначае афіцыйны прадстаўнік МНС Віталь Навіцкі.

Каб раніцай пранізлівы сігнал сірэны не напалохаў мясцовых жыхароў, напярэдадні іх абышлі супрацоўнікі МНС, папярэдзілі: на 11 кастрычніка запланаваны вучэнні. Усяго пад трохкіламетровую зону адсялення трапляюць 183 чалавекі. Кажуць, у асноўным гэта сталыя людзі, таму вырашылі іх не трывожыць, ролю пацярпелых ігралі курсанты МНС.

– Чаму зона ўсяго тры кіламетры? Напрыклад, нядаўна ў Літве праходзілі аналагічныя вучэнні. Зона адсялення – 30 кіламетраў, – удакладняе TUT.BY.

– Няма нейкіх міжнародных нормаў, дзе б дакладна вызначалася адлегласць, – тлумачыць Віталь Навіцкі. – Напрыклад, пасля аварыі на Фукусіме людзей адсялялі з трохкіламетровай зоны. У мінулым годзе, калі да нас прыязджала МАГАТЭ (Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі. – Заўвага. TUT.BY), наш падыход ўхвалілі.

Ён адзначае: гэта не значыць, што службы будуць не гатовыя эвакуіраваць людзей з таго ж Астраўца або Ашмянаў. Ратавальнікі пастаянна адпрацоўваюць розныя сітуацыі. Напрыклад, 25 верасня ў Мёрах адбылася ўцечка аміяку, і ўжо распрацоўваўся план эвакуацыі ўсяго раёна: аўтобусы рыхтаваліся вывозіць людзей, бальніца – іх прымаць, але абышлося.

Фота tut.by.

Калі наш аўтобус заязджае на тэрыторыю АЭС, здымку просяць тут жа спыніць. Вакол людзі ў вялікіх шэрых ахоўных касцюмах, дарогу перабягае ахова са зброяй за плячыма.

– Увага! Аб’яўлена аварыйная трывога! – чуецца голас з дынаміка.

Сігнал аб аварыі трапіў на пульт кіравання вучэбна-трэніровачнага цэнтра, тут знаходзіцца трэнажор пульта кіравання энергаблока. Адзін у адзін як сапраўдны, з цэнтра наладзілі сувязь з Масквой для кансультацыі.

– Гэта складаны тэхналагічны трэнажор, і ён дазваляе адпрацаваць да трохсот магчымых і немагчымых сцэнарыяў, – уводзіць у курс справы Эдуард Свірыд, начальнік аддзела інфармацыі і грамадскіх сувязяў БелАЭС. – Падрыхтоўка ідзе штодня, ужо чацвёрты год. Справа ў тым, што сучасныя АЭС дастаткова аўтаматызаваная. Пагадзіцеся, чалавек лёгка можа страціць кваліфікацыю. Забыцца, чаму вучылі. Каб гэтага не адбылося ў надзвычайнай сітуацыі, работнікаў трэніруюць, каб давесці дзеянні да аўтаматызму.

Недалёка ад рэактараў выстройваюцца супрацоўнікі АЭС, у іх аварыйных камплектах ёд, рэспіратары, бахілы. Калі нехта, па ўсё той жа легендзе, пацерпіць, у санітарнай дружыны ёсць бінты, шыны, лекі, насілкі. Сігнал аб аварыі разам з імі атрымліваюць ратавальнікі, і праз некалькі хвілін іх баявыя машыны імчаць да «таго, што загарэўся» рэзервуара з палівам. З боку пажарныя выглядаюць як касманаўты ў велізарных бліскучых гарнітурах. Аказваецца, гэта спецыяльнае адзенне, здольнае вытрымаць 800-1000 градусаў. У такіх касцюмах супрацоўнікі МНС працуюць на хімічных аварыях. Імгненная хуткасць ратавальнікаў лёгка тлумачыцца тым, што на тэрыторыі АЭС размешчана іх частка. У ёй служаць 116 супрацоўнікаў МНС і 22 выратавальнікі-хімікі.

Хоць пра Чарнобыль падчас вучэнняў казаць не хочуць, але праца пажарнікаў у красавіку 1986 году дэталёва разбіраецца ў час вучобы будучых ратавальнікаў, да гэтага ж пытанню яны вяртаюцца падчас службы.

– Мы ўзаемадзейнічаем з астатнімі атамнымі станцыямі. Нашы спецыялісты выязджаюць у Расію, Украіну, па лініі МАГАТЭ – у Еўропу, – адзначае Віталь Рыбак, начальнік Астравецкага раённага аддзела па НС.

Журналісты яшчэ не паспяваюць задаць пытанне, а ён тут жа апярэджвае: серыял “Чарнобыль” глядзеў, але «усё было не так».

За тым, як падначаленыя Рыбака тушаць рэзервуар, назіраюць віцэ-прэм’ер Уладзімір Кухараў, міністр па НС Уладзімір Вашчанка, міністр унутраных спраў Юрый Караеў і міністр энергетыкі Віктар Каранкевіч.

А ў гэты час у вёсцы Баброўнікі, дзе ў мясцовых жыхароў з вокнаў бачная АЭС, пачынаецца эвакуацыя. Па вуліцах і палях з гучнагаварыцеля разносіцца: «Увага! Адбылася аварыя на АЭС! Вазьміце дакументы, пакіньце памяшканне». У рэальнасці ўсё 70 мясцовых жыхароў сядзяць па хатах, сёння іх ролю іграюць курсанты. Яны выходзяць з вёскі ў беласнежных касцюмах, якія практычна цалкам закрываюць цела, бачныя толькі вочы.

Яшчэ падчас вучэнняў у 2017 годзе ўсім, хто трапляе ў трохкіламетровую зону, раздалі такія касцюмы і таблеткі ёду. На ўсялякі выпадак. Цяпер яны захоўваюцца ў кожнага мясцовага жыхара.

Фота tut.by.

Несапраўдныя вясковыя падыходзяць да штаба-намёта, які разгарнуўся прама на ўездзе ў Баброўнікі. Спярша жанчыны перапісваюць іх дадзеныя, потым пытаюцца:

– Прымалі ёд ці не?

У МНС адзначаюць: ёд прымаецца ў залежнасці ад сітуацыі, павінна выконвацца дазаванне. Але як даведацца, што рабіць?

– Калі раптам здарыцца аварыя, МНС пераб’е эфір радыё і тэлебачання і пачне расказваць насельніцтву, што рабіць. Таксама ўся інфармацыя з’явіцца на нашым сайце, – запэўнівае Віталь Навіцкі, афіцыйны прадстаўнік МНС. – Няма адзінага алгарытму дзеянняў. Хутчэй за ўсё, людзям прыйдзе апавяшчэнне зачыніць вокны, дзверы і не выходзіць з дому. У кожнай канкрэтнай сітуацыі распрацоўваецца асобны план.

У методыцы вучэнняў ёсць асобная старонка «Памятка насельніцтву». Першым пунктам пасля таго, як чалавек пачуў сігнал трывогі, трэба выпіць Ёдзісты калій. Затым надзець ахоўны касцюм, зачыніць дома вокны і дзверы, адключыць газ, ваду, электрычнасць. Узяць дакументы, грошы, тэлефон, лекі і прыйсці на эвакуацыйны пункт.

Затым усіх эвакуяваных прывязуць у кантрольна-размеркавальны цэнтр. Гэта мноства намётаў, пабітых прама на дарозе, і падзеленых на два калідоры: па левым ідуць тыя, хто адчувае сябе нармальна, пацярпелых правозяць па правым – там ужо працуюць медыкі і Чырвоны Крыж.

Курсанты МНС, яны ж мясцовыя, па чарзе заходзяць у намёты. Іх рэгіструюць, потым адпраўляюць у душ, і хлопцы распранаюцца да ніжняй бялізны. Так трэба.

Далей супрацоўнікі райпо, пераапранутыя ў стэрыльныя касцюмы, выдаюць ім вопратку: трусы, шкарпэткі, штаны, боты, куртку. Усе, лічыцца, яны прайшлі санітарную апрацоўку.

Наперадзе ў іх дарога ў Астравец. Цяжкахворых транспартуюць на верталёце Мі-8 МНС. Ён адвязе ў любую бальніцу краіны.

Сёння ў гімназіі ў Астраўцы нязвыклая ролю: каля галоўнага ўваходу стаіць лабараторыя на колах, дзе за паўтары хвіліны правераць, ці атрымаў чалавек выпраменьванне. У фае стол рэгістрацыі эвакуяваных, і бягучы радок бесперапынку паведамляе нумары тэлефонаў, дзе можна атрымаць кансультацыю.

Выдаўшы кожнаму па падушцы і коўдры, усіх накіроўваюць у актавую залу. У шэрагі ўжо ляжаць матрацы, супрацоўнікі Чырвонага Крыжа гатовыя аказаць медыцынскую дапамогу, а псіхолагі МНС – падтрымаць, паслухаць і пагаварыць.

Адна са школьніц настолькі ўвайшла ў ролю, што здаецца, быццам яна сапраўды пацярпелая. Дзяўчынка нешта эмацыйна распавядае псіхолагу, ківае галавой і гатовая заплакаць. Вучні Ілля і Дзмітры, наадварот, спакойна ляжаць на матрацах. Яны ўпэўненыя: ніякай аварыі на АЭС не здарыцца.

– Маштаб вучэнняў ўражвае, падрыхтоўка выдатная, – разважаюць хлопцы. – Страху няма, упэўненыя ў добрым стане ўсіх сістэм нашай станцыі, у тым, што ўсё зроблена добра. Не перажываем.

• Текст доступен на языке: Русский