У 1942 годзе на экраны выйшаў фільм Майкла Кёрціца «Касабланка». Фільм разляцеўся на цытаты, дуэт Хамфры Богарта і Інгрыд Бергман крануў мільёны сэрцаў. Але статус культавага ён атрымаў у 1960-я.

Вялікае кіно пра вялікае каханне

Галоўны герой – халодны цынік з загадкай у мінулым. Гераіня стала той, якая мінулае ажыўляе. У цэнтры апавядання – канфлікт паміж пачуццём і абавязкам.

У «Касабланцы» ёсць вялікая сцэна сустрэчы галоўных герояў у гісторыі кіно. Галоўная гераіня Ільза Лунд пераступае парог «Начнога клуба ў Рыка» толькі на 25-й хвіліне фільма. Піяніст і лепшы сябар ўладальніка ўстановы Сэм устрывожаны яе уварваннем. Гераіня Бергман насупраць выглядае меланхалічнай. Гэта – сцэна сустрэчы, але героя ў ёй усё няма. У той жа час гледачу даюць адчуць яго нябачную прысутнасць. Чым даўжэй адкладаецца момант сустрэчы, тым драматычным будзе момант саспенса.

Песня, якая стала культавай

Песня As Time Goes By не была напісаная спецыяльна для фільма. Яе запазычылі з мюзікла «Усім рады», але яна стала знакамітай дзякуючы «Касабланцы». У 2004 годзе Амерыканскі інстытут кінамастацтва паставіў яе на другое месца ў рэйтынгу ста галоўных песень за сто гадоў амерыканскага кіно.

Другая па значэнні сцэна ў фільме звязана з музыкай. У клубе нямецкія салдаты спяваюць «Варту на Рэйне». Гэта быў неафіцыйны гімн салдат Трэцяга Рэйху па матывах франка-прускай вайны. Фактычна, гэта акт агрэсіі ў адносінах да ўсіх у клубе. У адказ муж Ільзы і герой Супраціву Віктар Ласла просіць аркестр выканаць «Марсельезу». І вось голас за голасам, уся ўстанова спявае гімн Французскай рэспублікі – рэвалюцыйны марш, песню волі. Нацыстам далі адпор, а гледачы пераконваюцца, што Віктар і праўда герой. Асаблівую сілу гэтай сцэне надавала тое, што амаль усе з 75 акцёраў і актрыс у «Касабланцы» былі імігрантамі. І меладрама такім чынам становіцца нечым большым.

Фота nypost.com.

Вялікае кіно пра вайну

Баявыя дзеянні адбываюцца далёка за кадрам. На экранах – 1941 год, Амерыка яшчэ не ўступіла ў вайну. Здымаецца стужка ўжо пасля Пёрл-Харбар, таму для гледачоў герой Богарта, які спрабуе захаваць нейтралітэт, ўвасабляе цэлую краіну. Вайна пра сябе заяўляе дакументальнымі ўстаўкамі, хронікамі і променем пражэктара, які ўзнікае ў кадры.

Спакойнае жыццё на базары перарываецца тым, што ўсе людзі глядзяць на самалёт у небе – нітачкай, якая звязвае тэрыторыю чакання з тэрыторыяй свабоды. Ці сцэна з аблавамі жандараў: яны затрымліваюць звычайных падазраваных, шукаюць забойцу двух нямецкіх агентаў, які стаў уладальнікам двух транзітных віз. Тых самых дакументаў, якія даюць права сесці на той самы самалёт і збегчы ад вайны. Сярод усяго гэтага – «Начны клуб у Рыка»: сапраўдны чысцец, дзе томяцца душы, якія завіслі паміж вайной і светам. Як і Амерыка, Рык ўступіць у вайну і прынясе ў ахвяру ўласныя пачуцці дзеля чагосьці больш важнага.

«Касабланка» яшчэ і камедыя

«Касабланка» стала менавіта культавым фільмам дзякуючы дыялогам. У фільме добрыя не толькі рэплікі. Кіно працуе і як візуальная камедыя: злодзей распавядае пра разгул злачыннасці, з-за парачкі памочнікаў героя – спрытны дабрак метрдатэль і рускі бармэн. У фільме няма нязначных персанажаў. За кожным чалавекам на экране ёсць гісторыя.

Фота britannica.com.

Нават цяпер тыя, хто прызнае «Касабланку» выбітным фільмам, адмаўляюць ёй у мастацкай выключнасці. Кёрціц і аператар Артур Эдысан разумна і дакладна выкарыстоўваюць прыёмы, якія яны запазычылі ў нямецкіх экспрэсіяністаў. Святло і цень у «Касабланцы» надзелены сэнсам. Твар героя Богарта часта аказваецца ў паўцені, як і яго жыццё. Зусім па-іншаму паказаны Віктар Ласла: яго твар заўсёды на святле, ён і сам нібы прамень святла ў цёмным царстве.

Кёрціц змяшаў жанры, мантаж, тэмп, у якім змяняюцца кадры, і ні адзін з кадраў не з’яўляецца пустым і дэкаратыўным. Пры гэтым рэжысёр не робіць нічога рэвалюцыйнага, але ўсё разам сабранае з бездакорным балансам.

• Текст доступен на языке: Русский