Асвенцім (Аўшвіц-Біркенаў) – комплекс нямецкіх канцэнтрацыйных лагераў, якія знаходзіліся ў 1940—1945 гадах каля горада Асвенцім у Польшчы.

Комплекс складаўся з трох асноўных лагераў: Аўшвіц 1, Аўшвіц 2 і Аўшвіц 3.

У Аўшвіцы 1 быў арганізаваны першы канцэнтрацыйны лагер, пасля там і знаходзілася ўся адміністратыўная частка канцлагера.

Аўшвіц 2 (таксама вядомы як Біркенау, або Бжэзінка) — гэта тое, што звычайна маюць на ўвазе, кажучы ўласна пра Асвенцім. У ім, у аднапавярховых драўляных бараках, утрымліваліся сотні тысяч яўрэяў, палякаў, цыган і вязняў іншых нацыянальнасцей.

Аўшвіц 3 з’яўляўся групай з прыблізна 40 невялікіх лагераў, створаных пры фабрыках і шахтах вакол агульнага комплексу.

Фота civitatis.com.

Катэгорыі зняволеных:

  • яўрэі;
  • цыгане;
  • удзельнікі руху Супраціву;
  • савецкія ваеннапалонныя;
  • нямецкія злачынцы і антысацыяльныя элементы;
  • сведкі Іеговы;
  • гомасэксуалы;

Вязняў канцэнтрацыйных лагераў пазначалі трыкутнікамі розных колераў у залежнасці ад прычыны, па якой яны патрапілі ў лагер. Напрыклад, палітычных зняволеных пазначалі чырвонымі трыкутнікамі, злачынцаў – зялёнымі, антыграмадскіх – чорнымі, Сведак Іеговы – ліловымі, гомасэксуалаў – ружовымі. Яўрэям, акрамя ўсяго, трэба было насіць жоўты трохвугольнік; у спалучэнні з «вінкелямі» гэтыя два трыкутніка ўтваралі шасціканцовую зорку Давіда.

Фота history.com.

Ахвяры

Дакладнае колькасць загінулых у Асвенціме ўсталяваць немагчыма, бо шматлікія дакументы былі знішчаныя. Акрамя таго, немцы не вялі ўлік ахвяраў, якіх накіроўвалі ў газавыя камеры непасрэдна па прыбыцці. Наяўная ў сетцы інтэрнэт-база дадзеных загінулых вязняў змяшчае 180 тысяч імёнаў. Усяго захаваліся індывідуальныя дадзеныя аб 650 тысячах зняволеных.

Сучасныя гісторыкі сыходзяцца ў меркаванні, што ў Асвенцыме знішчылі ад 1,1 да 1,6 мільёна чалавек, большасць з якіх складалі яўрэі.

Рудольф Хёс, камендант Асвенціма ў 1940-1943 гадах, у сваім сведчанні на Нюрнбергскім трыбунале ацаніў колькасць загінулых у 2,5 мільёна чалавек, хоць сцвярджаў, што дакладная колькасць яму невядома, бо ён не вёў запісаў.

***

У лагеры шырока практыкаваліся медыцынскія эксперыменты і вопыты. Вывучаліся дзеянні хімічных рэчываў на чалавечы арганізм. Выпрабоўваліся найноўшыя фармацэўтычныя прэпараты. Зняволеных штучна заражалі малярыяй, гепатытым і іншымі небяспечнымі захворваннямі ў якасці эксперыменту.

Нацысцкія дактары трэніраваліся ў правядзенні хірургічных аперацый на здаровых людзях. Часта выраблялася кастрацыя мужчын і стэрылізацыя жанчын, асабліва маладых.

Гэта ўспаміны жанчыны пра лёс яе сям’і, калі яны трапілі ў лагер. У відэа ёсць субтытры.

Вызваленне

Лагер вызвалілі 27 студзеня 1945 года войскі 1-га Украінскага фронту пад камандаваннем маршала Конева ва ўзаемадзеянні з войскамі 4-га Украінскага фронту пад камандаваннем генерал-палкоўніка Пятрова ў ходзе Вісла-Одэрская аперацыі.

Паводле розных падлікаў, у баях за вызваленне Аўшвіца-Біркенаў загінулі ад 234 да 350 савецкіх салдат і афіцэраў.

Дзень вызвалення лагера усталяваны ААН як Міжнародны дзень памяці ахвяраў Галакосту.

На тэрыторыі лагера ў 1947 годзе быў створаны музей, які ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.