Аднаго з лепшых трэнераў Беларусі не стала ў 62 гады.

Аляксандр Шымкавяк – незаменная страта для беларускага баскетбола. Гэта чалавек, які ствараў жаночы баскетбол ў Гродне. Гэта чалавек, які аддаў вялікую частку свайго жыцця моладзёжным зборным нашай краіны. Гэта чалавек, які адкрыў многіх беларускіх баскетбалістак для ўсяго свету.

Аляксандр Шымкавяк заўсёды ганарыўся сваім бацькам, яго баявым мінулым падчас Вялікай Айчыннай. У пасляваенныя гады бацька Сан Саныча працаваў старшым інспектарам суднаходства Беларусі. Ён даследаваў аварыі на рэках і даволі часта браў маленькага сына разам з сабой. Шымкавяк распавядаў, што разам з татам падарожнічаў па Бярэзіне, Сожы і Дняпры. Акрамя зачаравальнай бацькавай працы маленькаму Сашы падабалася «ціхае паляванне» ў лесе.

– Я, можа, раней грыбы навучыўся збіраць, чым хадзіць. Маці мяне брала з сабой, а я толькі на карачках поўзаў, калі ездзілі па чарніцы. У тыя часы было багацце, не трэба было далёка ехаць. Збярэ там нейкі слоічак, насыпле мне на покрыва, а я поўзаў і шчыкаў гэтыя ягады. А яны там ужо свае вёдры запаўнялі. Вось гэта мне запомнілася. Маё дзяцінства, – распавядаў Шымкавяк.

У Сан Саныча быў яшчэ адзін успамін з дзяцінства, звязаны са свежай выпечкай, смачным хлебам і арыгінальным бутэрбродам:

– Было вялікае шчасце ўзяць цёплага шэрага хлеба. Даходзіў да дома, адломліваў акраец і з’ядаў. Вельмі смачная была ежа! Гэта мне запомнілася і падабалася. А калі купляўся батон, то гэта была асобная казка. Я быў малодшым у сям’і, мне даставалася скарыначка – самае лепшае. Батон рэзалі ўздоўж і на чатыры часткі: кавалак бярэш, алеем памазаў, цукрам прысыпаў і вадзіцай, каб сахарок зліпся. І вось з батонам – была мода такая тады – выходзіш на двор, перад усімі трэба паказаць, які ў цябе смачны бутэрброд! Даводзілася дзяліцца, а то тады былі б непрыемнасці. Быў такі закон у нас.

Як і любы хлапчук Шымкавяк гуляў у вайнушку:

– Маё дзяцінства было аж да баявых патронаў. Мы рабілі самопалы, якія стралялі, гучныя былі. У той час ішлі скаргі ад дарослых, прыязджала міліцыя, былі і ператрусы, забіралі нашы гэтыя прылады.

А вось захапленне баскетболам прыйшло ў школьныя гады. У будучага трэнера не было баскетбольнага росту, але сама гульня з аранжавым мячом давалася лёгка. У школе Шымкавяк стаў рэкардсменам горада па скачках у вышыню. У вучобе Сан Саныч быў харашыст. Напрыклад, да чацвёртага класа яго партрэт красаваўся на дошцы пашаны. І менавіта ў школе ён захапіўся фізікай, якую любіў гэтак жа моцна, як і баскетбол.

Захапленне баскетболам насцярожвала бацькоў:

– Да дзевятага класа баскетбол быў у мяне штодзень. Збіраліся з групай хлопцаў кожны дзень, хадзілі да трэнера. Мы проста гулялі. Калі пыльна, то палівалі пляцоўку шлангам. А вось калі дождж, то па гразі набегаешся. Усё было!

Спартыўныя захапленні на гэтым не скончыліся. Прыкладна ў той жа час хлопца заўважыў трэнер па грэка-рымскай барацьбе. Шымкавяк пачне наведваць і гэтую секцыю: раніцай была барацьба, а вечарам – баскетбол.

Пасля заканчэння школы Аляксандр Станіслававіч пакінуў Бабруйск і з’ехаў, каб паступаць у Магілёў. Бліскучая здача экзаменаў дазволіла залічыцца ў машынабудаўнічы інстытут. Пасля таго, як Шымкавяк завяршыў навучання, атрымлаў размеркаванне ў Калінінград. Аднак перад ад’ездам яму неабходна было прайсці ваенныя зборы ў Асіповічах. Там ён даведаўся пра смерць бацькі і прыняў рашэнне застацца ў Бабруйску з маці. Але ў родную хату вярнуўся не адзін, а ўжо з жонкай.

Аляксандр Шымкавяк з жонкай.

У Бабруйску малады спецыяліст сумяшчаў працу з выкладаннем у аўтатранспартным тэхнікуме і трэнерскай дзейнасцю з жаночай камандай. Ён трэніраваў дзявочы калектыў у ДЮСШ-2. Праз некаторы час Шымкавяк стварыў прафесійны жаночы клуб «Гермес», з якім заваяваў срэбныя медалі чэмпіянату краіны.

Да гэтага часу за поспехамі Сан Саныча ўжо сачыў яго маленькі сын Вячаслаў. Але, на жаль, жонка трэнера змагалася з цяжкім захворваннем. Любоў прайшла шэраг працэдур, у тым ліку і апраменванне, але трэба было правесці аперацыю. Аперацыю, пасля якой яна больш не вярнулася дадому.

– Ёй зрабілі аперацыю, я праз дзень прыехаў. Зайшоў у палату. Пасляаперацыйныя палаты – гэта страшная справа, усё як быццам на фронце: перавязаныя, у крыві, хоць гэтыя павязкі пастаянна мяняюць. І адна мая жонка сядзіць на ложку. Я думаю, што, дзякуй Богу, усё скончылася, усё нармальна. Доктар мне сказаў, каб я ехаў дадому, браў машыну і потым вярнуўся за ёй. Сказаў, што яшчэ пару дзён і выпішуць. Я на такой аптымістычнай ноце вяртаўся дадому. Не паспеў пераступіць парог хаты, званок: «Ваша жонка памерла».

Аляксандр Шымкавяк разам з сынам.

Сын Слава пайшоў у першы клас, а Сан Саныч увесь час знаходзіўся ў раз’ездах і камандзіроўках. Ён распавядаў, што вінаваціў сябе і перажываў, што мала надае часу маленькаму сыну. На дапамогу трэнеру прыйшлі падапечныя. Баскетбалісткі падтрымалі яго ў цяжкі час, асабліва капітан каманды Вікторыя Дацун:

– Ён захапіў мяне, як бы гэта ні было парадаксальна, апавяданнямі аб астраноміі. Ён увесь час расказваў пра чорныя дзіркі. Калі мы знаходзіліся з ім разам, то заўсёды маглі знайсці тэмы па-за баскетбола: альбо фізіка, альбо астраномія. Ён распавядаў такія цікавыя рэчы, што я ішла побач з ім, адкрыўшы рот. Мне не былі цікавыя дыскатэкі, я мела зносіны са сваімі аднагодкамі, але я заўсёды аддавала перавагу яму.

Аляксандр Станіслававіч пазнаёміўся з Вікторыяй, калі яна вучылася ў восьмым класе. У той час малады трэнер шукаў дзяўчынак у новую каманду. Ён нават прыходзіў да мамы Вікі прасіць аб тым, каб яна ўгаварыла паступіць дачку ў аўтатранспартны тэхнікум. Сама Вікторыя распавядае пра гэта так:

– Прыходзіць трэнер. Ён тады яшчэ быў з доўгімі валасамі. Вы б яго не пазналі ні за што! Худзенькі такі ўвесь. Кажа мне: «Ці не хочаш ты паступіць да мяне ў аўтатранспартны тэхнікум?» А я яму сказала, што не хачу. Я добра вучылася, цягнула на залаты медаль, хацела адразу ў інстытут.

Але пасля доўгіх угавораў Вікторыя вырашыла застацца ў Бабруйску. Некаторы час гуляла за «Гермес». Потым Шымкавяк прапанаваў ёй папрацаваць дзіцячым трэнерам. І так тэхнік па ўліку паліва стала дзіцячым баскетбольным трэнерам. Дацун распавядае, што палюбіла сваю працу дзякуючы Сан Санычу

Шымкавяк з Вікторыяй Дацун і дачкой Аляксандрай.

У Гродне баскетболу заўсёды надавалася сур’ёзная ўвага. Але калі казаць пра яго жаночы складнік канца 90-х гадоў, то складвалася адчуванне, што тут чагосьці не хапае. У сталіцу Прынёмання Аляксандра Шымкавяка запрасіў Аляксандр Дубко. Перад пераездам у Гродна Шымкавяк і Дацун афіцыйна аформілі свае адносіны.

Аляксандру Станіслававічу ўдалося абудзіць жаночы баскетбол у сталіцы Гродзенскай вобласці. Ужо ў 2000-м «Алімпія» становіцца чэмпіёнам Беларусі. У горадзе створылі жаночую баскетбольную піраміду. У яе падмурку – дзіцяча-юнацкая школа, наступная прыступка – вучылішча алімпійскага рэзерву. Моладзь спее ў камандзе «Вікторыя», а лепшыя баскетбалісткі затым трапляюць у асноўную дружыну – «Алімпію».

– Шчыра сказаць, я любыя святы не люблю. Мой бацька казаў, што святы для гультаёў. А я працаголік.

У шлюбе ў Аляксандра Шымкавяка і Вікторыі Дацун нарадзілася дачка, якую таксама назвалі Аляксандрай. Яна пайшла па слядах бацькоў: гуляла ў баскетбол, нават выступала ў моладзежнай зборнай, а цяпер працуе дзіцячым трэнерам. Неяк Сан Саныч дзяліўся у інтэрв’ю, што быў у шоку ад таго, што яго дачцы ў дзяцінстве спадабалася бісерапляценне замест баскетбола. Дарэчы, сын Вячаслаў таксама не абраў у якасці свайго прызнання баскетбол. Слава Шымкавяк займаўся грэка-рымскай барацьбой, як і яго бацька ў школе.

У 2016 годзе Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк стаў лаўрэатам спецыяльнай прэміі “Беларускі спартыўны Алімп”. Атрыманне урадавай узнагароды, на якую прэтэндавала 57 трэнераў, ён пракаментаваў лаканічна:

– Гэта не маё асабістае дасягненне. Гэта дасягненне кожнага трэнера, з якімі я доўгі час працую ў Гродне. Тыя, з кім мы трэніруем ў вучылішчы алімпійскага рэзерву і ў клубе.

У сакавіку 2017 года стала вядома, што Аляксандр Шымкавяк перанёс аперацыю. Ён асабіста падзякаваў Сямёну Шапіры за тое, што чыноўнік дапамаог трэнеру з дактарамі. Пра стан здароўя трэнера распавядала яго цешча Ніна Дацун:

– Яго здароўе трохі падкачала. Ён увесь час на нервах: камандзіроўкі, паездкі гэтыя ўсе, перажыванні. Усё на сэрца адбілася. Яму зрабілі цяжкую аперацыю, але і цяпер ён сябе крыху кепска адчувае. Але ён у нас баец! І за здароўе змагаецца, і за каманды свае змагаецца, і за дзяцей.

– Жыццё маё атрымалася. Сваю нішу ў спорце і ў баскетболе я знайшоў. Гэта нялёгкі шлях. Гэта шлях вельмі жорсткіх трэніровак, цяжкіх гульняў, траўмаў. Баскетбол – гэта маё хобі, хобі на ўсё жыццё, – распавядаў Шымкавяк у інтэрв’ю.

Вікторыя Дацун запэўнівала, што дапамагае мужу ў кіраўніцтве камандамі толькі таму што хоча, каб той пазбягаў лішніх стрэсаў:

– Так, у гэтым грешна. Часам вельмі хочацца падказаць, і не таму, што я такая шкодная або каб яму перашкодзіць. Вельмі хочацца дапамагчы і засцерагчы яго ад лішніх хваляванняў. Узяць на сябе гэты стрэс, каб яму было спакайней.

Усяго пад кіраўніцтвам Сан Саныча гродзенкі на першынстве краіны заваёўвалі залатыя ўзнагароды восем разоў. Апошні раз гэта адбылося ў 2013 годзе. У апошнім сезоне з Шымкавяком «Алімпія» правяла адзін з сваіх лепшых сезонаў. Гродзенскі калектыў не прайграў ніводнага матчу, меў у актыве 22 перамогі. Камандзе засталося згуляць два матчы ў рэгулярным сезоне супраць «Цмокаў» 24 і 25 лютага. Аднак Сан Саныч не паспеў прывесці сваіх дзяўчат да перамог.

Шымкавяк працаваў і з моладзежнымі зборнымі. З 1998 па 2017 гады ён узначальваў іх 20 разоў. Самае паспяховае выступленне прыйшлося на 2013-ы, калі зборная U20 заняла 4-е месца на чэмпіянаце Еўропы ў Турцыі.

– Было б нядрэнна, калі б наша дзяржава нашых спартсменаў падтрымлівала. Спартсмены, асабліва нашы дзяўчынкі, безабаронныя. Здарылася траўма і на гэтым усё скончылася – ні працы, нічога. Вайскоўцам ўсталяваная нейкая пенсія за выслугу. Можа, спартыўную пенсію трэба было разгледзець? У гэтай сферы павінна нешта быць. Даходзіць да таго, што людзі не хочуць гуляць за нацыянальную зборную. Колькі ўжо выпадкаў па гульнявых відах! Атрымаеш траўму і застаешся патрэбным ні там, дзе грошы зарабляеш, ні тут у нацыянальнай камандзе.

Ён ніколі не лез за словам у кішэню. Заўсёды казаў тое, што думае. Ён ніколі не зрэзаў вуглы. Перш за ўсё, ён любіў баскетбол і дзяўчынак, якіх рабіў выдатнымі баскетбалісткамі.

Яго імя назаўсёды звязана з беларускім баскетболам. Аляксандр Шымкавяк – і ёсць беларускі баскетбол. 21 лютага 2018 года ён пайшоў з жыцця, але назаўжды застанецца з намі і ў нашых сэрцах.

– У баскетболе, калі чалавек, як я кажу «падушачка», то нічога не будзе. Патрэбен характар, патрэбна воля да перамогі, а каб перамагаць – трэба быць мацней кагосьці. А каб быць мацней кагосьці, то трэба ісці, біцца, змагацца. Любая гульня – гэта вайна.

Фота і Матэрыялы: fiba.basketball, Вячэрні Гродна, Гродзенскі ТРК.

.