Аб нашых маладзежных зборных прынята казаць мала. Ці не казаць наогул. Але ж яны значаць нават крыху больш чым «нацыяналка». Зараз вы самі ў гэтым пераканайцеся!

За поспехамі галоўнай каманды краіны нязменна стаяць маладзёжныя зборныя. Але даволі рэдка ў медыйнай прасторы можна сустрэць прыдатны матэрыял пра нашы «маладзёжкі». Аднак менавіта ад іх залежыць далейшае развіццё беларускага баскетбола. І нацыянальная зборная наўпрост мае патрэбу ў іх як у галоўным крыніцы паступлення новых талентаў.

Толькі адзінкі праходзяць праз зборныя ўсіх узростаў і трапляюць у нацыянальную каманду. У беларускага баскетбола, а ўжо тым больш у «маладзёжак», велізарная гісторыя, вытканая з вялікіх перамог і крыўдных паразаў: з вылетаў ў ніжэйшы дывізіён і слаўных вяртанняў ў эліту. Менавіта ў гэтых камандах вырасталі лепшыя баскетбалісткі Беларусі, менавіта там яны ўпершыню заяўлялі на ўвесь свет аб сваім таленце і, вядома ж, пра нашу з вамі краіну.

Мы з вамі пройдземся па самым галоўным маладзёжным турнірам, якія сфармавалі беларускі баскетбол такім, якім ён ёсць цяпер. Вы даведаецеся, як гулялі нашы спартсменкі на галоўных арэнах Еўропы на працягу дваццаці гадоў.

У мае 1993 гады юніёрская зборная прайшла кваліфікацыйны этап у італьянскай Фальгарыі. Валеры Ваўлеў ў якасці галоўнага трэнера і Анатоль Буяльскі як асістэнт зарабілі для каманды ў узроставай катэгорыі да 18 гадоў права працягнуць барацьбу за выхад на чэмпіянат Еўропы. Праз год зборная павінна была адправіцца на чэлендж-раўнд ў іспанскі Таледа.

Але вы ніколі не даведаецеся пра тое, як юніёркі згулялі і прадстаўлялі краіну на Еўрабаскеце. Прычына банальная для Усходняй Еўропы пачатку 1990-х. Як паведамляе партал «FIBA. Беларусь. Жанчыны»: для каманды не знайшлі грошай. ФІБА дыскваліфікавала зборную, таму дэбют нашых дзяўчат адбыўся крыху пазней.

А ў 1995 годзе кадэцкая зборная нашай краіны здзейсніла сапраўдны прарыў.

Польшча, 1995 год

Для ўдзелу ў першым чэмпіянаце Еўропы беларускам патрабавалася прайсці адбор. У 1994 годзе кадэцкая зборная адправілася ў фінскі горад Эспо. Дзяўчатам трэба было згуляць у групавым этапе з пяццю еўрапейскімі калектывамі. Беларускі перамаглі ў чатырох сустрэчах, саступіўшы толькі зборнай Германіі. Аднак і з гэтым паразай каманда праходзіла далей, заняўшы першы радок турнірнай табліцы. Такім чынам, мы ўпершыню кваліфікаваліся на чэмпіянат Еўропы.

Маладзёжны чэмпіянат Еўропы ў 1995-м прымала Польшча. Ва Уладыславава прыехала 12 каманд, якія былі разбітыя на дзве групы. Беларускі трапілі ў пул A да зборных Славакіі, Італіі, Польшчы, Балгарыі і Бельгіі. Нашы дзяўчаты занялі трэцяе месца ў сваёй групе і сустракаліся з камандай, якая заняла чацвёртае месца ў групе B. Ёй аказалася зборная Грэцыі, якую нашы дзяўчынкі з лёгкасцю абыгралі. Апошні матч супраць чэшак, таксама пераможны, забяспечыў «маладзёжцы» месца ў топ-5.

Самымі прыкметнымі гульцамі ў складзе зборнай сталі Алена Краўчанка і Святлана Вольная. Баскетбалісткі ўвайшлі ў сімвалічную пяцёрку турніру, а Краўчанке ўручылі прыз як самаму лепшаму гульцу зборнай Беларусі.

Зборную трэніраваў Аляксандр Лазоўскі, упершыню вылучаны на трэнерскі пост такога ўзроўню. Пазней ён будзе асіставаць Анатолю Буяльскаму і Віктару Бялевічу на кваліфікацыі нацыянальнай каманды да чэмпіянатаў Еўропы-1999/2001/2003. І яшчэ: Лазоўскі – першы трэнер Таццяны Троінай і Наталлі Трафімавай.

Гл. трэнер: Аляксандр Лазоўскі.

Склад: Вольга Мурашкіна, Наталля Суркова, Вольга Падабед, Наталля Дарафейчык, Кацярына Шуплецова, Наталля Марчанка, Алеся Лаловіч, Жанна Гарадзецкая, Наталля Трафімава, Святлана Вольная, Наталля Рэўтовіч, Алена Краўчанка.

Венгрыя, 1997 год

На наступным чэмпіянаце Еўропы Марыя Сялюніна пераскокнула каманду Лазоўскага. У 1996 годзе трэнер правяла «маладзёжку» U16 праз адбор без адзінага паражэння, акрамя матчу з чэшскай зборнай, якая з’яўлялася гаспадыняй кваліфікацыйнага этапу. Зрэшты, зборная зноў з адной паразай у актыве, як і ў мінулы раз, змагла прайсці далей.

У венгерскім Шапроне беларускі трапілі ў наймацнейшую групу, прайграўшы тры матчы Югаславіі, Расіі і Іспаніі. Але нашы баскетбалісткі змаглі ўдала правесці дзве сустрэчы з полькамі і бельгійкамі. Заняўшы чацвёртае месца ў групе, зборная гарантавала сабе выхад у чвэрцьфінальную стадыю. У ¼ кадэцкая зборная змаглі абыграць гаспадынь чэмпіянату Еўропы венгерак, і ўпершыню выйшлі ў паўфінал.

У паўфінальным матчы беларускі сустрэліся з расіянкамі. У групавым этапе зборная Расіі выйграла з лікам 56:88, і за крок да фіналу дзяўчыны з Расіі таксама не здаліся – 61:31. Наша «маладзёжка» не змагла выступіць у гульні за залатыя медалі, але тады яшчэ не страціла магчымасць пазмагацца за бронзу. У матчы за трэцяе месца беларускія баскетбалісткі змагаліся з францужанкамі, і паверце, мы маглі падняцца на подыум! Аднак крыўднае паражэнне 66:62 ад зборнай Францыі і чацвёртае месца чэмпіянату Еўропы.

Яшчэ пяць гадоў гэты вынік будзе лічыцца адным з найлепшых сярод усіх выступленняў жаночых баскетбольных каманд нашай краіны.

Гл. трэнер: Марыя Сялюніна. Асістэнты: Леанід Малашанка, Валерый Юрчанка.

Склад: Юлія Баярчык, Алена Каранкевіч, Наталля Лотвіна, Ганна Стацэнка, Ксенія Пятніца, Алеся Пушко, Вольга Ярашко, Аксана Шэцько, Алена Хартановіч, Таццяна Троіна, Людміла Нічэпарук, Алеся Зубрыцкая.

Анатоль Буяльскі – пра Марыю Сялюніну:

– Калі складаць рэйтынг за ўсе гады, то Марыя Іванаўна Сялюніна – гэта дзіцячы трэнер №1. Па гэты дзень, ужо даўно знаходзячыся на пенсіі, яна працуе і працуе так, што можа пазайздросціць любы. Яна была адной з наймацнейшых у Савецкім Саюзе, і я нават не ўяўляю сабе, хто можа абагнаць яе ў будучыні.

Францыя 1999 год. Алена Леўчанка і Аляксандр Шымкавяк.

2000-я гады – вельмі супярэчлівы час для жаночага баскетбола Беларусі. З аднаго боку менавіта ў гэты прамежак часу беларускія баскетбалісткі найбольш паспяхова выступалі на чэмпіянатах Еўропы, змаглі выйсці на чэмпіянат свету і Алімпійскія гульні. З іншага боку на фоне поспехаў нацыянальнай каманды «маладзёжкі» паступова пачалі паказваць вынікі ўсё горш і горш. Да ўсяго гэтага маладзёжныя зборныя перыядычна выляталі з элітнага дывізіёна. Крыху пазней гэта стане адбывацца яшчэ часцей, але ў пачатку дзесяцігоддзя беларускі баскетбол выходзіць на зусім іншы для сябе ўзровень.

З 1993 годзе беларуская зборная U18 не ўдзельнічала ў адборах да чэмпіянатаў Еўропы, а цяпер у яе з’явілася магчымасць прадставіць нашу краіну на міжнароднай арэне. Праз 10 гадоў беларускія юніёркі вярнуліся ў вялікі баскетбол. Аляксандр Шымкавяк, якога, на жаль, ужо няма з намі, у якасці галоўнага трэнера правёў беларусак праз адборачны раўнд ў Эстоніі, а ў чэлендж-раўндзе яго замянілі Андрэем і Валерам Ваўлевымі.

Быў зменены не толькі трэнерскі штаб, але і склад каманды. Ваўлевы зайгралі 15-гадовых Святлану Трукшаніну, Насту Верамеенку, а таксама дадалі ў ростер 17-гадовую Наталлю Ануфрыенку. Дарэчы, тады Ануфрыенка першы і апошні раз выступала за маладзёжную каманду Беларусі.

Турцыя, 2003 год

Практычна ў гэты ж час праходзіла кваліфікацыя на чэмпіянат Еўропы для зборных ва ўзросце да 16 гадоў. Зборную ўзначаліў Віктар Бялевіч, яму асыставаў Валер Ваўлеў. Адборачны этап ва ўкраінскім Мікалаеве завяршыўся першым радком у турнірнай табліцы і трапленнем у чэлендж-раўнд ў Венгрыі. Крыху пазней Ваўлева на трэнерскай пасадзе змяніў знакаміты Сямён Халіпскі.

У венгерскім Сальноку беларускі абыгралі практычна ўсіх саперніц з двухразовай перавагай. Аднак адна гульня запомнілася Анастасіі Верамеенка ўжо дакладна. Зборная ў цяжкім матчы другога гульнёвага дня змагла перамагчы іспанак 71:70. Верамеенка набрала 40 ачкоў і 12 падбораў. А разам з Вікторыяй Гаспер цэнтравыя аформілі дзевяць блок-шотаў на дваіх. Увогуле, венгерскі этап да чэмпіянату Еўропы быў пройдзены паспяхова.

Ужо на Еўрабаскеце ў Неўшэхіры зборная па-ранейшаму не здала пазіцыі. У групавым этапе беларускі прайгралі толькі адну сустрэчу сербска-чарнагорскай зборнай. Другое месца ў пуле гарантавала далейшае праходжанне ў чвэрцьфінальную стадыю, дзе кадэцкая зборная атрымала перамогу над Францыяй. У паўфінале Беларусь згуляла з Іспаніяй 78:68 – і гэтая гульня забяспечвала першыя ўзнагароды для нашай краіны. Пытанне было толькі адным: якой пробы будуць гэтыя медалі?

Гэтае пытанне вырашылася ў матчы-рэваншы са зборнай Сербіі і Чарнагорыі. Беларусь магла б адпомсціць за паражэнне ў групавой фазе, але, на жаль, не справілася. Фінальная сустрэча чэмпіянату Еўропы была прайграна, але ў нейкім сэнсе гэта ўсё роўна была перамога. Наша маладзёжная каманда ўпершыню стала прызёрам такога буйнога міжнароднага турніру.

Гл. трэнер: Віктар Бялевіч. Асістэнт: Сямён Халипский.

Склад: Аляксандра Тарасава, Вікторыя Макаранка, Вікторыя Гаспер, Вольга Вашкевіч, Ірына Цуканова, Алена Рынкевіч, Святлана Трукшаніна, Алена Новікава, Анастасія Верамеенка, Анастасія Кулажына, Вікторыя Панцюхова, Таццяна Жураўлёва.

Славакія, 2004. Чэмпіянат Еўропы сярод дзяўчат ва ўзроставай катэгорыі да 18 гадоў.

У 2004 годзе беларускія баскетбалісткі зрабілі яшчэ адну спробу атрымаць медаль, але Марыя Сялюніна змагла прывесці каманду толькі да чацвёртага месца. У гэтым жа годзе Бялевіч і Халіпскі былі прызначаны на трэнерскія пасады ва зборнай U18. Пасля паспяховага выступлення каманды ў Турцыі пад іх кіраўніцтвам была надзея, што мы яшчэ раз станем прызёрамі чэмпіянату Еўропы. На жаль, усё апынулася значна складаней. Медальныя мары былі разбітыя ўсяго адной перамогай у групавым этапе і вылетам з элітнага дывізіёна.

З 2005 года маладзёжныя зборныя пачынаюць прыкметна здаваць у сваіх выступах. Гэтая тэндэнцыя мала змянілася да сённяшняга дня. За наступныя 13 гадоў можна адзначыць толькі два турніры, дзе беларускія дзяўчаты выступілі ўдала.

Македонія, 2004 год.

У параўнанні з іншымі узрушаючымі перамогамі нашых каманд гэтая заслугоўвае асаблівае месца.

Па-першае, баскетбалісткі змагаліся ў дывізіёне B за выхад у эліту. Па-другое, практычна кожны матч нашы дзяўчаты адыгрывалі ў лепшых традыцыях нацыянальнай каманды: з валідолам і на мяжы паразы. Па-трэцяе, беларускі занялі першае месца, хоць і не на галоўным Еўрабаскеце.

Два гады запар беларускі спрабавалі выйсці ў элітны дывізіён, але ім гэта не ўдавалася аж да 2012-га. У Струміцы баскетбалісткі пад пільным кіраўніцтвам Вікторыі Дацун і Валянціны Навойчык занялі першае месца ў групавым этапе, абыграўшы латышак, англічанак і македонак.

Македонія, 2012 год. Зборная Беларусі на цырымоніі ўзнагароджання.

Дзяўчыны забяспечылі сабе выхад у паўфінал, дзе сустрэліся з венгеркамі. Атрымаўшы адну з найцяжэйшых перамог у турніры за пуцёўку ў фінальную частку спаборніцтваў, беларуская зборная павінна была зноў згуляць з англічанкамі. І гэта было вельмі захапляльнае відовішча!

У апошнім гульнявым адрэзку беларускія баскетбалісткі стварылі цуд. Англійская зборная не змагла ўтрымаць перавагу, якой валодала большую частку чвэрці. У выніку за 50 секунд да заканчэння матча на табло 76:74 на карысць Беларусі. Ганна Калента аформіла блок-шот на Джозэф, якая крыху пазней прамахнулася ў хуткім адрыве.

Марыя Папова стала MVP і ўвайшла ў сімвалічную пяцёрку турніру.

Марыя Папова (№8) – самы каштоўны гулец ЧЕ-2012 у дывізіёне B.

Гл. трэнер: Вікторыя Дацун. Асістэнт: Валерыя Навойчык.

Склад: Алёна Голубева, Наталля Прэцкайла, Ксенія Войшель, Анастасія Горына, Ганна Калента, Кацярына Пратасевіч, Алена Мартынава, Анастасія Аўчыннікава, Марыя Папова, Ганна Царэвіч, Эмілія Кульбіцкая, Валянціна Мышапуд.

У выніку беларускі выйшлі ў вышэйшы дывізіён. Але ў 2013 годзе юніёркі зноў прайграюць усім запар, займаюць 15-е месца – і зноў у дывізіён B. У 2017 годзе на чэмпіянаце Еўропы ў Дубліне нашы баскетбалісткі сталі шостымі.

Турцыя, 2013 год.

У 2012-м беларускі адкрылі новую старонку ў гісторыі маладзёжных каманд, выбраўшыся са дна турнірнай табліцы ў моцную сярэдзіну чэмпіянату Еўропы U20. І ўжо ў 2013 годзе беларускую каманду ва ўзросце да 20 гадоў чакаў лепшы вынік у Еўрабаскеце гэтага ўзросту. Аляксандр Шымкавяк і Вікторыя Дацун традыцыйна ўзначалілі гэты моладзевы калектыў.

У першай сустрэчы турніру беларуская зборная абыграла ўкраінак, але гэта не перашкодзіла нашай камандзе ўшчэнт аддаць перавагу ў наступным матчы сербкам. Прадстаўніцам Нідэрландаў беларускі прайгралі 7 ачкоў, столькі ж, колькі выйгралі ў зборнай Украіны. Усё-ткі адзіная перамога ў групавым этапе дапамагла юніёркі прайсці ў яшчэ адзін этап чэмпіянату.

У наступнай фазе Еўрабаскета беларускі прайгралі два матчы іспанкам і грачанкам. Дарэчы, апошнія не змаглі прайсці ў чвэрцьфінал менавіта з-за беларусак, якіх змаглі абыграць. Лёс далейшага ўдзелу зборнай Беларусі вырашаўся ў гульні са Славакіяй.

І тут нашы дзяўчынкі не падвялі – перамаглі саперніц, атрымаўшы квіток у ¼. У чвэрцьфінал беларускі абыгралі адну з наймацнейшых зборных кантынента, пакінуўшы францужанак без адзінай спробы падабрацца да медалёў. Далей – барацьба за выхад у фінальную стадыю і параза ад італьянак 50:66. Матч за бронзавыя медалі беларускі прайгралі гаспадыням чэмпіянату.

Гл. трэнер: Аляксандр Шымкавяк. Асістэнт: Вікторыя Дацун.

Склад: Наталля Прэцкайла, Алёна Голубева, Юлія Гапонава, Віялета Кіўляк, Дар’я Ліпінская, Ганна Калента, Ксенія Войшель, Валянціна Mышапуд, Наталля Баклага, Марыя Папова, Кацярына Урбановіч, Марына Івашчанка.