У 1990-х у жаночым баскетболе адбываліся цуды, але галоўным стала зборная Бразіліі. У 1994 годзе бразільянкі прыехалі на чэмпіянат свету ў Аўстралію, дзе сенсацыйна абыгралі ЗША ў паўфінале, а ў гульні за залатыя медалі раскаталі Кітай. У тым годзе Бразілія стала трэцяй камандай у гісторыі, якая выйгравала чэмпіянат свету — да гэтага перамагалі толькі СССР і ЗША.

Артэнсія, Паўла і Джанэт

Бразілія паехала на чэмпіянат свету-1994 з ашаламляльнай камандай. У складзе была Артэнсія Маркары, якой ужо споўнілася 35 гадоў, а яна па-ранейшаму набірала за матч 20+. Галоўны трэнер Мігель Анжэла ўзяў таленавітую Паўлу Сільву, гульню якой параўноўвалі з гульнёй Мэджыка Джонсана. І, вядома, Джанэт Аркэйн. Гэта тройка стала ядром бразільскай зборнай.

Самай папулярнай з тройкі была Артэнсія Маркары. Яна гуляла на пазіцыі атакуючага абаронцы, любіла прарывацца ў «фарбу» і ладзіць «дні авіяцыі» для цэнтравых. Артэнсія займалася баскетболам з 13 гадоў, хоць бацькі і забаранялі ёй гуляць. У зборнай ёю зацікавіліся, калі дзяўчыне споўнілася 15. Артэнсія была вельмі папулярнай баскетбалісткай, да яе выстройваліся чэргамі па аўтографы. Яе папулярнасць нават манетызаваў бразільскі Playboy — яна трапіла на вокладку ў 1988 годзе. Як вы зразумелі, у Аўстралію Артэнсія прыляцела ў 35-гадовым узросце, набліжалася завяршэнне прафесійнай кар’еры.

Паўла Сільва выступала на пазіцыі разыгрываючай абаронцы. Разам з Артенсіяй яна была адной з самых узроставых ў зборнай — у 1994 годзе ёй споўнілася 32. Цікавы факт: гульнёй Сільвы захапляўся Кастра на Панамерыканскіх гульнях.

Паўла Сільва і Артэнсія Маркары.

Джанэт Аркэйн прыняла ўдзел у чэмпіянаце ў 25-гадовым узросце. Яна гуляла ў бэккорце, як Артэнсія і Паўла. Аркэйн пазней стала яшчэ большай зоркай для бразільскай зборнай, чым Артэнсія. З Аркэйн Бразілія выйграла другую алімпійскі медаль на АГ ў Сіднэі. Джанэт стала першай бразільянкац, якая згуляла ў WNBA.

Мігель Анжэла вёз магутны бэккорт на аўстралійскі чэмпіянат свету, проста скаўты іншых зборных пра гэта не здагадваліся.

Бразілія не была фаварытам на ЧС-1994

У пачатку чэрвеня 1994-го бразільянкі ўпішуць сябе ў гісторыю жаночага баскетбола. Але іх ніхто не лічыў канкурэнтамі. Нават букмекерскія канторы ставілі на тое, што Бразілія зойме 11-е месца на чэмпіянаце свету.

Бразілію не бралі ў разлік, хоць у 1991 годзе на Панамерыканскія гульнях у Гаване баскетбольная зборная атрымала 4 з 4 перамог. Фідэль Кастра ўручаў бразільянкам залатыя медалі, а яны з задавальненнем пазіравалі разам з ім для фатографаў.

На ЧС-1994 Бразілія трапіла ў групу «С» да Славакіі, Польшчы і кітайскім Тайбэі. Бразільянкі дэбютавалі гульнёй з Тайбэям (112: 83), прайгралі Славакіі (88:99) і ў заключным матчы групавога этапу абыгралі Польшчу (87:77). У другім раундзе Бразілія сустрэлася з Кубай, якую тры гады таму перамагла на Панамерыканскіх гульнях у Гаване. Кубінак яны абыгралі з буйным лікам (111: 91), а Джанэт Аркэйн адзначылася рэкорднымі для сябе 38 ачкамі.

Наступны матч Бразілія згуляла супраць Кітая. Паўла, Артэнсія і Джанэт правялі на пляцоўцы практычна ўвесь матч, набралі на траіх 84 ачкі з 90 камандных, але бразільянкі ўсё роўна прайгралі. Сустрэча з Іспаніяй стала лёсавызначальнай: калі Бразілія прайграе, то барацьба за медалі была б немагчымай. Чароўная тройка Паўлы, Артэнсіі і Джанэт зноў уратавалася, абыграўшы іспанак (92:87) і займеўшы месца ў паўфінале.

Тая самая гульня з амерыканкамі

Амерыканкі на чэмпіянаце свету ўключылі «рэжым забойцаў» да чвэрцьфіналу, сапернікі прайгравалі са зневажальна вялікім адрывам. А ў ¼ ЗША давялося пастарацца, каб прыбраць славацкую зборную на шляху ў паўфінал.

Перад расповедам пра гульню Бразілія — ​​ЗША трэба абавязкова згадаць, якую зборную прывезла Тара Вандервір на чэмпіянат свету. У 1994 годзе WNBA існавала ў галовах, прафесійнага баскетбола для жанчын у Амерыцы не было. Амерыканкі пасля універсітэтаў з’язджалі гуляць у Еўропу. Вандервір узяла з сабой некалькі студэнтак і ўжо вопытных баскетбалістак.

Ліза Леслі, Шэрыл Свупс і Дон Стэйлі праз некалькі гадоў гучна заявяць пра сябе ў WNBA, але ў зборнай-1994 галоўнымі зоркамі былі Тэрэза Эдвардс і Катрына Макклэйн. Яны атрымлівалі масу гульнявога часу, на дваіх за чэмпіянат набралі амаль 200 ачкоў, але і былі самымі дасведчанымі і ўзроставымі у «зорна-паласатых».

Той матч сапраўды стаў легендарным. У наступны раз амерыканкі прайграюць толькі праз 12 гадоў: у 2006 годзе на чэмпіянаце свету ў Сан-Паўлу (іранічна, праўда?).

Чаму бразільянкі перамаглі?

Па-першае, Мігель Анжэла прыехаў з забойным бэккортом (вы і так гэта зразумелі), а яшчэ ў яго былі таленавітыя і маладыя цэнтравыя. Ён выкарыстаў «смолбол» да таго, як гэта стала мэйнстрымам. Па-другое, на бразільянак ніхто не ставіў і ніхто не разлічваў, што яны пройдуць у паўфінал — недаацэнка з боку амерыканак ў гэтым матчы мела месца. І самае галоўнае: бразільянкі ўжо абгульвалі Штаты, хоць і ў Панамерыканскіх гульнях, але ўпэўненасць у сваіх сілах у іх зашкальвала. Па-трэцяе, зборная ЗША прыехала ў сваім звычайным настроі ўсіх абгульваць, не звяртаючы ўвагі, што баскетбол змяняецца разам з эпохай.

Глядзіце, як бразільянкі напісалі гісторыю (апошняя хвіліна гульні):

Макклэйн адбягала практычна ўвесь матч, Вандервір дала адпачыць ёй усяго дзве хвіліны. Катрына прынесла камандзе 29 ачкоў + 19 падбораў. Эдвардс не адставала — 17 ачкоў. У сваю чаргу, Артэнсія закінула 32, Паўла набрала 29, а Аркэйн — 22.

Артэнсія лічыць, што ключавым момантам чэмпіянату стала гульня з амерыканкамі ў паўфінале:

— Тады мы былі тытулаванымі чэмпіёнамі Амерыкі, але не міру. Хацелі дамагчыся менавіта перамогі на чэмпіянаце свету. Наша каманда станавілася лепш, развівалася. На чэмпіянаце мы прайгралі два матчы, вывучылі памылкі і рыхтаваліся да гульні з ЗША. Гэта была гульня не на жыццё, а на смерць. Усё вырашалася на апошніх секундах. Паўла кідала штрафныя. Я ведала, калі яна іх закіне, то мы пераможам.

І яна гэта зрабіла, а я ледзь стрымлівала крык. Думала, «Я — чэмпіёнка свету, і ніхто гэта ў мяне не адбярэ». Гэта быў чароўны і важны момант, таму што ён азнаменаваў маё развітанне з баскетболам. Мне было 35, і я хацела развітацца ў добрай кампаніі.

А Паўла Сільва ўспамінала аб круты атмасферы ў камандзе за межамі пляцоўкі. Баскетбалістка распавядала, што яны праводзілі кучу часу разам і гэта дапамагло на чэмпіянаце свету.

У 1996 годзе на Алімпійскіх гульнях у Атланце зборная ЗША будзе помстіць бразільянкам за паразу. Яны сустрэнуцца ў фінале, але ў Бразіліі не будзе шанцу — 111:87 і срэбра АГ.

* * *

Матч з ЗША быў толькі паўфінальным, Бразілія змагалася за золата з Кітаем, якому ўжо прайграла на гэтым чэмпіянаце свету. Па расказах баскетбалістак становіцца відавочна, што гульня за залатыя медалі для іх была для галачкі, яны ведалі, што перамогуць. Галоўная перамога была атрыманая ў паўфінале.

З кітаянкамі бразільянкі на куражы справіліся ў разы лягчэй у фінальнай сустрэчы, чым з амерыканкамі. 96:87 — кошт залатога медаля для Бразіліі.

А вось і фінальная гульня чэмпіянату свету-1994.

Цэнтравая Алесандра Алівейра, якая набрала ў агульным 51 ачко і 46 падбораў на чэмпіянаце, была адной з самых маладых у бразільскай зборнай. Пасля ЧС Алівейра 15 гадоў пагуляе ў Італіі, Францыі, Румыніі, Турцыі, Іспаніі, Славакіі, Расіі, Венгрыі, Паўднёвай Карэі і ЗША. Яна ўспамінала пра перамогу на сусветным першынстве праз 25 гадоў:

—Мне тады было 20 гадоў, а гуляла ў стартавым складзе разам з тымі, каго ідэалізавала. Я проста была маладой дзяўчынкай, якая хацела паказаць лепшае, што ўмела. Памятаю, як мы прыляцелі ў аэрапорт Сан-Паўлу, і я не магла паверыць, што нас чакаў натоўп людзей. Магу сказаць, што наша зборная стала зборнай стагоддзя. Я яшчэ месяц спала з медалём чэмпіянату.

Бразільская зборная аказалася ў цэнтры ўвагі, хоць баскетбалісткі нават не давалі інтэрв’ю, а вярнуліся на радзіму як гераіні. У аэрапорце іх чакалі блізкія, журналісты і заўзятары з банэрамі і плакатамі. У Сан-Паўлу крыху пазней прайшоў чэмпіёнскі парад.

Трэнер Мігель Анжэла памятае, як пасля перамогі ён дастаў з кішэні запіску, у якой было напісана «Я ўжо ведаю». Ён каментаваў праз гады перамогу на чэмпіянаце свету вось так:

— На нас ніхто не ставіў, але мы пераадолелі цяжкасці. Філасофія гульні заключалася ў абароне, правільным выбары момантаў для кідка і контратаках. Гэта была асаблівая каманда таленавітых дзяўчат, якія пакінулі ганарыстасць і думалі пра камандную гульню. Раней ніхто не выйграваў чэмпіянат свету акрамя СССР і ЗША. Сваёй перамогай мы зламалі ўсе ўяўленні пра баскетбол.