Віталь Алейнік расказвае сваю гісторыю. Фота Настассі Уткінай.

Маладзечанец расказвае, як арганізаваная адукацыя ў Беларусі, Расіі, Польшчы і Італіі. І тлумачыць, як дзякуючы змяненням у адукацыі можна ўзвысіць эканоміку

Маладзечанец Віталь Алейнік працуе ў фінансавай галіне ў Мінску. Ён атрымаў адукацыю ў розных краінах. У час, калі сёлетнія выпускнікі вызначаюцца, куды паступаць, мы папрасілі маладзечанца параўнаць навучанне і яго вынікі ў розных краінах.

Раней мы пісалі пра тое, як Алейніка затрымалі 23 верасня ў Мінску. Яго асудзілі на 15 сутак па артыкуле 23.34 «Парушэнне парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў». Тэрмін адбываў спачатку на Акрэсціна, пасля ў Жодзінскім ІЧУ. Малодшага брата Віталя Міколу затрымалі ў Маладзечне падчас ланцуга салідарнасці 19 чэрвеня.

Ніжэй размяшчаем разважанне Віталя Алейніка. Вы можаце даслаць свае меркаванні на пошту regionnews@rh.by.

Беларусь: адукацыя трымаецца на касцяку энтузіястаў

Сёння ў свеце разгарнулася сапраўдная вайна за мазгі. Попыт на людзей з адукацыяй, прадпрымальнікаў, навукоўцаў каласальны: розныя краіны канкурыруюць паміж сабой за лепшыя кадры. Для гэтага ствараюць найбольш спрыяльныя бытавыя, рэгулятарныя і фінансавыя ўмовы для прыцягнення інтэлектуальнага патэнцыялу. Прычына на паверхні.

Для разумення досыць параўнаць дзве лічбы: рыначная капіталізацыя адной з найбуйнейшых энергетычных кампаній свету «Газпром» складае каля 74 мільярдаў долараў і ўтрымлівае 450 тысяч супрацоўнікаў.

А вядучую тэхналагічную глабальную карпарацыю Apple Inc. рынак ацэньвае ў больш чым два трыльёны долараў, прытым што ў кампаніі 150 тысяч супрацоўнікаў.

Можна канстатаваць, што ў Беларусі за апошнія 26 гадоў сістэма адукацыі падверглася такому шоку, што фактычна апынулася на мяжы развалу. Паводле даследавання Global Public Policy Institute, у апошнія гады Індэкс акадэмічнай свабоды Беларусі складаў 0,225 па шкале ад 0 да 1, дзе 0 найгоршае, а 1 – найлепшае значэнне. Па дадзеным паказчыку наша краіна апынулася паміж Руандай і Суданам. Зыходзячы з падзей апошніх месяцаў – рэпрэсіі супраць студэнтаў і выкладчыкаў і іншае, – няма сумневаў, што статус «чорнай дзіркі Еўропы» ў сферы адукацыі будзе толькі ўмацоўвацца.

Паступіўшы ў БДПУ імя Максіма Танка па выніках Рэспубліканскай алімпіяды, магу сказаць, што кадравы склад педагагічных устаноў нашай краіны перажывае вельмі сур’ёзныя дэфармацыі. Атрымліваецца, што прафесійнымі настаўнікамі хочуць быць альбо людзі, якія сапраўды бачаць у гэтым сваё пакліканне, альбо тыя, хто не бачыць для сябе якіх-небудзь іншых перспектыў. Гэта ўплывае на якасць адукацыі, якую атрымліваюць дзеці: нематываваныя педагогі з мізэрнай зарплатай і пастаянным галаўным болем у выглядзе ўсебаковага адміністрацыйнага ціску проста не могуць якасна і адказна выконваць сваю работу.

У выніку я вырашыў здаць экзамены на факультэт міжнародных эканамічных адносін БДЭУ, дзе адвучыўся адзін год. На мой погляд, за выключэннем некалькіх кірункаў, установы вышэйшай адукацыі ў Беларусі такімі можна назваць вельмі ўмоўна. Хутчэй, па форме і сутнасці навучання іх можна кваліфікаваць як свайго роду каледжы. Першым пытаннем пасля паступлення да мне было: ці ўступіў я ў прафсаюз. Далей гучалі тэмы БПСМ і БРСМ.

Ілюстрацыйны здымак. Фота Настассі Уткінай.

Фатальная незацікаўленасць, безнадзейнасць і фармальная неабходнасць з боку прафесарска-выкладчыцкага складу суправаджала навучальны працэс. Пры гэтым было відавочна, што структура ўніверсітэта як адукацыйнай установы, а не сродак адтэрміноўкі выхаду кадраў на рынак працы, трымаецца выключна за кошт невялікага касцяка энтузіястаў-прафесіяналаў. Яны нягледзячы ні на што штурхаюць гэты механізм наперад і падсілкоўваюць ведамі падапечных.

Такога валанцёрскага патэнцыялу недастаткова для нашай краіны, што адбіваецца на ўзроўні кампетэнтнасці і прафесіяналізму кадраў, якія запаўняюць вакансіі ў дзяржаўных і камерцыйных структурах Беларусі.

На жаль, вынікі эканамічнага і сацыяльна-палітычнага развіцця рэспублікі відавочныя, асабліва на фоне суседзяў.

Масква: заўсёды можна сказаць «не»

Поўную вышэйшую адукацыю атрымліваў ва ўніверсітэце МГИМО ў Маскве. Два дыпломы з адзнакай спецыяліста і бакалаўра ў сферы міжнародных эканамічных адносін. Несумненна, з часоў СССР гэта ВНУ з’яўляецца вядучай на постсавецкай прасторы ў сферы дыпламатыі, міжнароднай эканомікі, паліталогіі, журналістыкі і іншых кірункаў. Многія выхадцы з гэтай установы займаюць адказныя пасады ў дзяржаўных органах і пасады ў камерцыйных структурах.

Узровень адукацыі апынуўся на парадак вышэй убачанага мной у Беларусі. Першы час даводзілася начамі наганяць прабелы ў моўнай галіне, у эканамічных прадметах. Я перакананы, што каласальная працаздольнасць, мэтанакіраванасць на вынік і жаданне вырвацца з безнадзейнасці, дзе «нас малоціць кожны, хто ў руках мае цэп», дазваляе нам, беларусам, вельмі хутка дасягаць пастаўленых мэт. І займаць найвышэйшыя пазіцыі ў розных ранжыраваннях, у тым ліку і студэнцкіх. Такімі я бачыў беларускіх студэнтаў у лепшых універсітэтах розных краін.

У маскоўскім універсітэце адразу ж кінулася ў вочы адкрытая дыскусія на лекцыях і семінарах. Намінальна ВНУ ведамасная, што накладвае пэўны адбітак, але я мог свабодна падымаць розныя пытанні і абмяркоўваць сваю пазіцыю па той ці іншай тэме. Даводзілася сустракаць розныя ідэалагічныя аспекты, але ўзровень адкрытасці дыскусіі значна вышэйшы за той, што бачыў у беларускіх ВНУ. Да прыкладу, я мог свабодна запытацца падчас гасцявой лекцыі ў дзяржсакратара ЗША Мадлен Олбрайт пра «апошнюю дыктатуру Еўропы» і атрымліваў разгорнуты адказ.

У святле апошніх падзей палітычны фактар, вядома, накладвае адбітак і на гэты ўніверсітэт, але магчымасць адкрыта адказаць «не» застаецца і ў выкладчыкаў, і ў студэнтаў.

Характэрным з’яўляецца падтрыманне ўніверсітэтам розных студэнцкіх клубаў і ініцыятыў: нацыянальных асацыяцый, бізнес-інкубатараў, навуковых супольнасцяў. Падтрымку ўніверсітэту аказвае важкі Эндаўмент – фінансавая падушка ВНУ. На базе ўніверсітэта праводзяць сустрэчы з вядомымі палітыкамі, эканамістамі, навукоўцамі. Студэнты маюць магчымасць прыняць удзел у такіх мерапрыемствах, як Мадэль ААН.

Асобныя ініцыятывы беларускіх ВНУ, вядома, не ідуць ні ў якое параўнанне – гэта прадмет для сур’ёзнай і глыбокай працы. На жаль, раскрыццё патэнцыялу студэнтаў сёння відавочна не канёк нашай адукацыйнай сістэмы.

Польшча: студэнт сам шукае адказы і вучыцца задаваць пытанні

Я таксама меў магчымасць атрымаць досвед навучання ў двух польскіх універсітэтах: Szkola Glowna Handlowa ў Варшаве і Wyzsza Szkola Biznesu – National Louis University ў горадзе Новы Сонч. Адукацыйны падыход гэтых двух універсітэтах быў заснаваны цалкам на дыскусіі: выкладчык не суха чытаў лекцыю, а ініцыяваў паўнавартаснае абмеркаванне заяўленых пытанняў на аснове той базы, якую даваў, матэрыялаў, якія рэкамендаваў, а таксама дадатковых крыніц, якія студэнты маглі выкарыстоўваць самі.

На мой погляд, у сучасных умовах сутнасць адукацыі і зводзіцца да таго, каб навучыць людзей самім шукаць адказы на пытанні, выкарыстоўваць багатыя рэсурсы і крыніцы.

Выкладчык не павінны казаць, што правільна, а што не – з дапамогай пытанняў і абмеркаванняў студэнт сам павінны прыйсці да адказу, а пазней і навучыцца сам задаваць правільныя пытанні.

Зручныя кампусы, магчымасць мець зносіны з выкладчыкам 24/7 праз інтэрнэт або за кубкам кавы ў кавярні, магчымасць самому выбіраць прадметы – тое, да чаго беларускім ВНУ неабходна імкнуцца. У сучасным адукацыйным свеце няма месца ашалелай прапагандзе, звязванню студэнтаў па руках і нагах з дапамогай абмежавання акадэмічнай свабоды і права на выказванне меркавання і нават пратэст. Не кажучы ўжо апошнія месяцы пра абуральную беларускую практыку затрыманняў, збіцця, арышту і адлічэнняў нашай моладзі. Гэта не мае ніякага дачынення да адукацыі.

Асобнай перавагай ВНУ Польшчы з’яўляецца ўдзел у Балонскім працэсе, доступ студэнтаў да праграмы абмену Erasmus. Гэта дае магчымасць моладзі не толькі падарожнічаць, але і знаёміцца ​​з іншымі культурамі і ўсталёўваць больш цесныя знаёмствы і сувязі для далейшага жыцця і працы. Я быў уражаны тым, што часта сустракаліся студэнты з розных краін Еўропы ўзростам 40-50 гадоў, якія з вялікай цікавасцю вывучалі пэўныя дысцыпліны, імкнучыся альбо ўдасканаліць свае веды, альбо ўвогуле змяніць профіль.

У Беларусі канцэпцыі адукацыі ў розным узросце папросту няма, што выклікае вялізныя праблемы ў людзей, якія трацяць кваліфікацыю ў святле тэхналогій і бізнес-падыходаў, якія імкліва развіваюцца.

Не забяспечваючы людзям магчымасць на актуалізацыю адукацыі ў адпаведнасці з рыначнымі рэаліямі праз дзяржпадтрымку, дзяржава выракае людзей на рабства з мізэрнымі заробкамі, маніпулюе неканкурэнтаздольнымі людзьмі на рынку працы. Гэта сур’ёзна тармозіць развіццё эканомікі краіны ў цэлым.

Фота Настассі УТКІНАЙ.

Італія: выкладалі прадстаўнікі буйных еўрапейскіх кампаній

Дадатковую бізнес-адукацыю я атрымліваў у Італіі. Па выніках гадавога навучання па праграме банкаўскай справы і прадпрымальніцтва пры фондзе Cassamarca мне была прысуджаная ступень Master in Banking and Entrepreneurship. Аналагаў падобных праграм у Беларусі няма, у сувязі з чым параўноўваць немагчыма.

Я навучаўся ў групе каля 30 чалавек з самых розных краін Еўропы. Выкладанне вялі прафесары з аўтарытэтных еўрапейскіх універсітэтаў. Акадэмічны курс быў выключна прыкладным: бізнес-кейсы вырашаліся пад кіраўніцтвам прадстаўнікоў буйных еўрапейскіх кампаній, студэнтам давалася магчымасць наведаць прадпрыемствы і вывучыць пытанні вытворчасці і маркетынгу знутры, практыку з напісаннем дыпломнай працы студэнты таксама праходзілі непасрэдна на працоўных месцах прадпрыемстваў.

Гэта каласальны досвед, у рамках якога можна было сумяшчаць тэарэтычныя і практычныя навыкі ў ходзе ўсяго працэсу навучання. Узаемадзеянне са студэнтамі з розных краін дазваляла бліжэй зразумець культуру людзей, іх бізнес-падыходы і мысленне, абмяняцца ідэямі і закласці падмурак для далейшага супрацоўніцтва і сяброўства. У гэтым напрамку Беларусі трэба прайсці велізарны шлях, стаўшы больш адкрытай краінай як мага хутчэй.

З уласнага досведу магу сказаць, што людзям з самых розных дзяржаў Еўропы вельмі цікавая наша terra incognita, але прававы і палітычны дэфолт вельмі палохае нашых еўрапейскіх сяброў.

У той час, як многія краіны прымаюць спецыяльныя праграмы, заахвочваюць вяртанне суайчыннікаў з міжнароднымі дыпломамі на радзіму, у Беларусі ўжо даўно быў узяты курс на выцісканне любых людзей з актыўнай пазіцыяй з краіны. Па словах уладных асоб, «гэта лішнія людзі ў нашай краіне», «острокопытные», для якіх трэба рабіць «лагеры для адсялення». У такім становішчы, несумненна, прафесіяналам з адукацыяй і досведам працы ў аўтарытэтных установах матывацыі ехаць на радзіму няма: як той казаў, «няма дурных».

На адным з судоў я спрабаваў выклікаць аўтара гэтых наватарстваў з лагерамі Мікалая Карпянкова для апытання па ўдакладненні яго пазіцыі па шэрагу пытанняў, але адвагі абавязаць яго з’явіцца ў суд у суддзі не хапіла. Пры гэтым мы чуем ад  кіраўніцтва краіны пра тое, што «я даручыў ураду. У бліжэйшы час будуць прынятыя меры аб непрызнанні дыпломаў, атрыманых за мяжой». Такім чынам, складанасці ў людзей з замежнай адукацыяй толькі павялічваюцца.

Пры гэтым неабходна адзначыць, што сапраўды каштоўныя кадры ў цывілізаваных краінах звычайна запрашаюць на працу, нягледзячы ні на якія дакументальныя фармальнасці. Гэта значыць, што ў людзей з міжнароднымі дыпломамі досыць вялікі выбар прапаноў у розных краінах – і выбар на карысць якой-небудзь кампаніі ў Беларусі, для якой дыплом – не пытанне, відавочна будзе вельмі і вельмі невідавочным.

Ні адзін чалавек у здаровым розуме не паедзе працаваць у краіну, дзе гавораць, што яму «прамылі мазгі, а потым падкінулі як пятую калону».

Я заўсёды верыў у сваю краіну

Што тычыцца мяне, я разам з сям’ёй быў з тых, хто заўсёды верыў у сваю краіну і па атрыманні адукацыі і вялізнага досведу ў вядучых кампаніях вяртаўся ў Беларусь. У сілу спецыяльнасці ў фінансавай галіне, для мяне няма сумневаў, што ў нашай краіны ёсць значныя перспектывы па прыцягненні вельмі сур’ёзных інвестыцый для таго, каб зрабіць эканамічны рывок і паспрабаваць дагнаць з бягучага застою нашых суседзяў у самыя кароткія тэрміны.

Для людзей з фінансавай індустрыі сёння вельмі смешна і сумна бачыць, як урад спрабуе хоць неяк прыцягнуць сотню-другую мільёнаў долараў у якасці абавязку, у той час як ёсць усе магчымасці прыцягваць мільярды долараў у якасці прамых інвестыцый у нашы кампаніі і праекты.

Прафесійным спецыялістам вельмі цяжка глядзець на бягучы ўзровень некампетэнтнасці ў намінальным кіраўніцтве краіны, якое з кожным днём адкідвае развіццё Беларусі ўсё далей.

На жаль, на бягучы момант адбываецца беспрэцэдэнтны адток высокакваліфікаваных кадраў з нашай краіны. Сёння ў розных краінах Еўропы, у гарадах Амерыкі і Расіі я фізічна адчуваю наплыў нашых людзей: хтосьці з’язджае-ляціць з краіны афіцыйна, хтосьці проста бяжыць і не аглядваецца. Перанос офісаў альбо стварэнне дадатковых прадстаўніцтваў з пераездам супрацоўнікаў з Беларусі, флагманаў нашай IT сферы (Panda Doc, EPAM, Wargaming і іншыя), з’яўляецца ключавым паказчыкам незваротнай уцечкі мазгоў з краіны. Па дадзеных BEROC Policy Paper Series, каля 48% IT-фірмаў разглядаюць ці ўжо займаюцца пераездам супрацоўнікаў з Беларусі.

Мне незразумела, як я магу займацца прыцягненнем інвестыцый у краіну, калі я вымушаны вывучаць з нуля КаАП, ПВКаАП, КК і КПК РБ, праходзіць рэабілітацыю пасля збіцця замест таго, каб працаваць над інвестыцыйнымі мемарандумамі, размаўляць з партнёрамі аб структураванні прыцягнутага фінансавання ў нашу краіну. Мне незразумела, як я магу адпускаць сваю сям’ю шпацыраваць каля дома, калі каля пясочніцы, у якой гуляюць мае дзеці, бегаюць людзі ў чорным са стрэльбамі, а дзеці абмяркоўваюць знойдзеныя каля арэляў рэшткі шумавой гранаты.

Мне незразумела, як я магу адпраўляць дзяцей вучыцца ў школу, у дырэктара якой няма часу абмеркаваць са мной якасць адукацыі ў яе ўстанове, адказаць на пытанне, чаму ў яе школе няма кодэкса этычных паводзін настаўнікаў, растлумачыць, чаму ў дзіцячай установе на ўваходзе мяне сустракаюць прусакі –

у мяне не хапае скідак для сумлення адпраўляць дзяцей туды, дзе дзіця навучаць, як падрабляць дакументы, як ездзіць са схаванымі нумарамі па горадзе ў мэтах прапаганды.

Мне незразумела, чаму мой бацька, узгадаваўшы сотні прафесійных музыкаў за сваю шматгадовую кар’еру, які аддаў усё сваё жыццё людзям і дзяржаве, апублікаваў унікальную працу «Ружа край дубровы», атрымлівае капейкі ў якасці так званай пенсіі.

Як пры такіх умовах мы можам прыцягваць спецыялістаў з так патрэбнымі нам кваліфікацыяй і досведам, пытанне рытарычнае.

Але пры ўсім пры гэтым адзначу, што ўсе мы з тымі самымі замежнымі дыпломамі, хто верыць у нашу краіну, абавязкова вывучым КаАП, ПВКаАП, КК і КПК РБ, знойдзем спосабы, не важна з дапамогай якой юрысдыкцыі, навучыць прававой адукацыі тых, для каго цяпер «не час для законаў», і абавязкова пачнём і працягнем працу па прывядзенні Беларусі ў парадак, чаго заслугоўвае кожная еўрапейская краіна.