Каляндар

17 мая

1934. Расстраляны Алесь Салагуб, берарускі паэт, публіцыст, вязень Лукішак. Нарадзіўся 18 кастрычніка 1906 года ў вёсцы Зарудзічы, цяпер Смаргонскі раён, у сялянскай сям’і. Скончыў Віленскую беларускую гімназію (1927), у 1928 годзе нелегальна перайшоў у БССР, дзе скончыў БДУ (1931). 10 жніўня 1933 г. арыштаваны і 17 мая 1934 г. расстраляны. Друкаваўся з 1925 года, у 1929 г. у Мінску выйшаў зборнік вершаў «Лукішкі». У 1961 годзе ў часопісе «Полымя» апублікаваны яго «Лукішскі дзёньнік».

1960. У Мінску ў новым будынку пачаў працаваць музей Янкі Купалы.

18 мая

Міжнародны дзень музеяў

1910. Памерла Эліза Ажэшка, польска-беларуская пісьменніца, удзельніца паўстання 1863-1864 гг. Ад 1869 года жыла ў Гродне, дзе і пахаваная.

1924. У Вільні выйшла газета “Сын беларуса” (выдавалася да 19 верасня 1924 г.), рэдактар Мікола Шыла.

1906. У Санкт-Пецярбургу заснаваная беларуская выдавецкая суполка “Загляне сонца і ў наша аконца”.

19 мая

1780. Нарадзіўся Людвік Міхаіл Пац, вайсковы дзеяч, удзельнік паўстання 1830-1831 гг.

1896. Памёр Ян Козел, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гг. Нарадзіўся ў маёнтку Сэрвач, цяпер Вілейскі раён (1837 г.).

21 мая

1688. Нарадзіўся Мікалай Фаўстын Радзівіл, дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага княства Літоўскага.

1797. Нарадзіўся Дамінік Стафановіч, музыкант, педагог, дырыжор. Памёр каля 1870 г.

1841. Памёр Юльян Нямцэвіч, польскі пісьменнік, палітычны дзеяч, гісторык, удзельнік паўстання 1794 г.

22 мая

1792. Ашмяны атрымалі герб.

1899. 120 гадоў назад нарадзіўся Мікола Чарнецкі (в. Малыя Азяранкі, цяпер Ваўкавыскі раён), публіцыст, педагог, грамадскі дзеяч. З 1919 актывіст Грамады беларускай моладзі ў Гродне, сябра БПСР. Да 1921 знаходзіўся ў бежанстве ў Расіі, дзе загінула ўся яго сям’я. З 1921 жыў у Празе, удзельнічаў у беларускім студэнцкім руху. Скончыў Пражскі ўніверсітэт са ступенню доктара філасофіі. У 1929 вярнуўся ў Заходнюю Беларусь, працаваў настаўнікам беларускіх гімназій ў Радашкавічах і Клецку. Па-зверску забіты польскімі тэрарыстамі 19 студзеня 1944 года.

23 мая

1173 (ці 25 мая). У Ерусаліме памерла Еўфрасіння Полацкая, полацкая князёўна, беларуская святая. У 1187 г. яе мошчы былі перанесеныя ў Кіева-Пячорскую лаўру, а ў пачатку XX ст. — у Полацк. Нарадзілася ў Полацку каля 1100 г.

1923. Нарадзіўся Міхась Ганько (в. Каледзіно, цяпер Маладзечанскі раён), палітычны і грамадска-культурны дзеяч, рэдактар, кіраўнік Саюза беларускай моладзі. У 1939—1941 гг. працаваў дырэктарам Лужкоўскай няпоўнай сярэдняй школы (Маладзечанскі раён). Служыў афіцэрам-прапагандыстам у дэсантным батальёне «Дальвіц». Пасля раззбраення батальёна сляды яго знікаюць. Ёсць звесткі, што ў 1945 г. нелегальна вярнуўся ў Беларусь, дзе браў удзел у антысавецкім партызанскім руху.

1946. У мінскай турме НКВД памёр Кастусь Езавітаў, дзеяч нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння, публіцыст, перакладчык, педагог, гісторык.