Яна заўсёды розная. Можа быць Халерай і Настаўніцай, Кандраціхай і Княгіняй, Маланкай і Бабуляй. Жыве на сцэне, а ў паўсядзённым жыцці шукае прыгажосць і дабрыню. Яна – актрыса Мінскага абласнога драматычнага тэатра Эмілія Ларыёнава.

Эмілія Ларыёнава, актрыса Мінскага абласнога драматычнага тэатра.

“Камедыя”. Злева направа: Давід (Яўген Іўковіч), Дзёма (Аляксандр Пашкевіч), Маланка (Эмілія Ларыёнава), уверсе – Чорт (Алег Чэчанеў).

“На другі дзень Сёмухі”. Эмілія Ларыёнава ў ролі Даміцэлі і Аляксандр Пашкевіч у ролі Трахіма Сініцы.

“Каханне па-італьянску”. Эмілія Ларыёнава ў ролі Беціны і Аляксандр Пашкевіч у ролі Радольфа.

Эмілія Ларыёнава п’е гарбату, якую прыгатаваў яе муж.

 З унукам Жорыкам.

У бацькоў мужа.

– А якая вы на самой справе?

– Для актрысы я недастаткова ўпэўненая ў сабе. У маладосці маці часта казала, што ў мяне звычайная знешнасць, што я не вельмі прыгожая. Таму, напэўна, і дагэтуль не веру ў сябе. Што заўсёды перашкаджала, у тым ліку ў прафесійным жыцці.

Бацькі развівалі ў вас акцёрскія здольнасці?

– Маім выхаваннем асабліва не займаліся. Калі было восем месяцаў, захварэла на коклюш. З-за хваробы ўяўляла сабой шкілет, з якога звісае скура. Доктар нават параіў маці рыхтавацца да самага горшага. Але я выжыла. Таму што Скарпіён.

Тыповы Скарпіён?

– Галоўнае пытанне, ці ведаем мы, якія характарыстыкі тыповыя для кожнага знака. Некаторыя лічаць, што Скарпіёны агрэсіўныя, запальчывыя, эгаістычныя. На самой справе такімі становяцца прадстаўнікі толькі аднаго з трох тыпаў. Я належу да высокага. Таму мне задыяк дае адданасць, высакароднасць, прамату.

Вы ў сям’і былі адзінай дачкой?

– Я была першым дзіцем у маці. У маладосці яна часта хадзіла на танцы. А адзін кавалер, Аляксей Ларыёнаў, хлопцаў, што з ёй танцавалі, падпільноўваў і лупцаваў. У выніку маці выйшла за яго замуж. Не па каханні, са страху. Праз некалькі гадоў нарадзілася я. Пасля – брат.

Маладая сям’я была шчаслівая?                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

– Якое там шчасце! Пасля маёй хваробы бацьку выслалі. Па нейчым даносе. У ссылцы ён сышоўся з іншай жанчынай. Я яго больш і не бачыла. Цяпер часам узнікаюць думкі звярнуцца ў праграму “Чакай мяне”. Каб знайсці бацьку, літаральна пазнаёміцца, але наўрад ці ён яшчэ жывы.

Маці гадавала вас адна?

– Мы жылі ў сям’і яе бацькоў. Гэта быў пасляваенны час. Цяжкі. Маці шмат працавала. За мной глядзела бабуля, якую звалі Ефрасіння. Яна была прыгажуняй з сапраўднай беларускай знешнасцю: светлыя валасы, блакітныя вочы.

Усе вашы родныя былі такія?

– Дзед Іван, муж Ефрасінні, наадварот быў надзвычай чарнявы. Збіраўся ісці з Раеўшчыны на заробкі ў Францыю. Але пачалася рэвалюцыя. Ён, яры камуніст, трапіў у падполле. Пасля яго перакінулі вучыцца на партыйнага работніка ў Маскву, а сям’ю пасялілі ў Крычаве.

А на што жыла сям’я?

– Дзед прысылаў дарагія пасылкі. Там былі боты, футра. Затым ён вярнуўся на Маладзечаншчыну, ужо адзін. Стаў жыць з палюбоўніцай

Вам падабалася жыць у Маладзечне?

– У сваім дзяцінстве я бачыла столькі прыгажосці! Зараз вы нават не можаце ўявіць, якой была Уша. Вада празрыстая, рыбак можна было рукамі лавіць. А на берагах былі купіны, на якіх раслі незабудкі. Спачатку мы жылі ў майго дзядзькі, а потым сталі наймаць жыллё. Маці працавала рахункаводам у аптэцы на плошчы, цяпер Старое Места.

Якую музыку вы любіце?

– Мая любімая кампазіцыя – музыка да фільма “Доктар Жывага”. Стварыў яе французскі кампазітар Морыс Жаар. А ў пачатковай школе я кожную раніцу слухала савецкі гімн і выразна чула усе гукі скрыпкі. Калі збіралася ў пяты клас, убачыла на дзвярах магазіна аб’яву аб наборы ў музычную школу. Мяне і рады былі прыняць, але я была ўжо ў пятым класе. А вучыцца іграць на скрыпцы трэба сем гадоў… Дырэктар Варонін сказаў, што я спраўлюся, вывучу праграму двух класаў за адзін год.

І чаму не сталі скрыпачкай?

– Прычынай таму выкладчык. Я часта хварэла, у мяне з’явіліся праблемы з ныркамі, панізіўся гемаглабін. Стаю на ўроку, іграю на скрыпцы. Пасля хваробы аслабленая, таму паціху рука са скрыпкай апускаецца ўніз. І раптам ён як дасць мне па руцэ! У музычную школу я больш не пайшла.

У школе вы былі добрай вучаніцай?

– Выдатніцай! Але ў першых класах была залішне спакойная, ціхая. Потым захварэла на ангіну, мяне доўга лячылі, нават загаворанай вадой. Калі хваробу ўсё ж перамаглі, у маёй галаве нібыта нешта шчоўкнула. Быццам бы чорцік усяліўся. І я стала больш гарэзлівай.

Весялілі сваіх аднакласнікаў?

– Упершыню – калі ўзяла на дыктант соску брата. Я хутка і без памылак пісала, а потым пачынала весяліць усіх, гуляючы з соскай. Аднакласнікі здалі мяне настаўніцы, і я, безумоўна, атрымала ад той наганяй.

А як прыйшла думка стаць актрысай?

– Я заўсёды многа чытала. Садзілася ў бульбоўніку ці ў суседскіх кустах руж, каб мяне ніхто не бачыў, і чытала. У трэцім класе натрапіла на кнігу “Аповесць аб вялікай актрысе”. У ёй расказвалася аб жыцці Марыі Ярмолавай, выдатнай трагічнай рускай актрысы. Яна стала адным з маіх куміраў, таму і вырашыла, што хачу  быць, як яна. Актрысай.

Паступіць было цяжка?

– На тэатральнае наогул лёгка паступіць ці выбітным прыгажунам, ці асобам з настолькі спецыфічнай знешнасцю, што экзаменацыйная камісія зразумее: такога яны дакладна больш не знойдуць. У маёй жа знешнасці не было нічога незвычайнага: не прыгажуня і не… ну, спецыфічная. Вось і паступіла толькі на чацвёрты год.

Паступалі ў адну і тую ж ВНУ?

– Спачатку паехала ў Маскву, у Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва. Пажыла там крыху, але на экзамены не пайшла. Праз год паступала ўжо ў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, але не прайшла першы тур. Зноў паехала ў Маскву. Замахнулася на ўрывак з “Ганны Карэнінай”. Няўдача. Пайшла вучыцца на акцёрскія курсы. А пасля іх ужо паступіла па выніках гутаркі ў тэатральна-мастацкі. У 21 год.

Неўзабаве выйшла замуж. І ў бліжэйшыя восем гадоў займалася дзецьмі. Нарадзіла пяцярых. Ніхто не верыў, што такая кволая дзяўчына зможа столькі нарадзіць. Я важыла 47 кілаграмаў, была хворая. Муж пайшоў у армію. Ён вельмі не хацеў, каб я працавала ў тэатры.

А кім сталі вашы дзеці?

– Першым нарадзіўся сын Саша. Цяпер ён жыве ў вёсцы, дзе на ўсе рукі майстар. Васіль атрымаў ваенную адукацыю, але ў выніку стаў прадаўцом-кансультантам у аўтасалоне.

Трэцяй у мяне нарадзілася дачка. Мы назвалі яе Вікторыяй, бо ў тым годзе якраз быў юбілей Вялікай Перамогі – 30 гадоў. Выйшла замуж у 18. Я не прыхільніца ранніх шлюбаў, але палічыла: калі забараню, а іх асабістае жыццё потым не складзецца, вінаватая буду я. Андрэй насіў маю Віку на руках. У іх нарадзілася дзіця. Але ў сям’ю прыйшла бяда, і Андрэя не стала.

Яраслаў жыве ў прыгарадзе Валожына, выдатна разбіраецца ў камп’ютарах. Сын Пётр стаў добрым электрыкам.

Вы ўжо паспелі стаць бабуляй?

– Восем разоў! Старэйшаму ўнуку, Паўлу, 16 гадоў, а малодшай, Варвары, – дзевяць месяцаў.

Цяжка было спраўляцца з пяцярымі дзецьмі?

– Я жыла як на вулкане! Трэба было ўсіх накарміць, памыць бялізну. Пральная машына ў нас была, але ў ёй муж мыў сваё рабочае адзенне. Я не занадта гідлівая, але, на мой погляд, мыць дзіцячае адзенне там жа непрымальна. Пасцельную бялізну здавала ў пральню.

Вы любіце кіно?

– У дзяцінстве я ўсе фільмы пераглядзела, якія паказвалі ў кінатэатрах. У “Радзіму” не заўсёды пускалі. Затое ў “Камсамолец” на Старым Месце хадзіла свабодна, звычайна з сяброўкамі. Пасля прагляду шалёна папулярнага фільма “Каўказская палонніца” мы з дзяўчатамі размеркавалі, хто з нас які персанаж. Мне выпаў Баязлівец, якога іграў Віцын.

Вы адпавядаеце гэтай характарыстыцы?

– Калі мне нешта трэба зрабіць для сябе, я надзвычайная баязліўка. Думаю, ну чаго гэты чалавек будзе марнаваць на мяне час? Калі ж нешта патрэбна іншаму чалавеку, то тут нібы ўключаецца зялёнае святло.

А тэлевізар глядзіце?

– Часта ўключаю французскія перадачы і проста слухаю мову.

Вы разумееце французскую мову?

– Нічога я не разумею! Але яны так прыгожа гавораць!

Ці верыце вы ў жыццё пасля смерці?

– Я не хачу верыць, што існаванне чалавека заканчваецца са смерцю. Вышэйшы сэнс – не прах, які застаўся пасля жыцця. Я веру ў існаванне вечнай душы. Хацела б пагрузіцца ў сваю падсвядомасць пад гіпнозам і даведацца аб тым, што закадзіравана ў памяці.

Вы веруючая?

– Так. Не тое, каб я хадзіла ў царкву кожную нядзелю, можа, і не гэта галоўнае, але я веру ў Бога.

А ў божую справядлівасць?

– У мяне наогул абвостранае пачуццё справядлівасці. А вось наконт таго, чаму пакутуюць добрыя людзі, то я лічу, што за ўсё трэба плаціць. Калі чалавеку жылося цяжка, то ў рэшце рэшт ён атрымае падарунак лёсу. Калі ў чалавека цудоўнае жыццё, то рана ці позна яму давядзецца заплаціць за ўсё тое добрае, што ён меў.

Ці здольная вы на вар’яцкія ўчынкі?

– Магу, напрыклад, ад аднаго аўтобуснага прыпынку да другога праскакаць на адной ножцы.

А ці ёсць у вас якія-небудзь захапленні?

– Я шалёна люблю камяні. Гэта ў мяне пачалося гадоў у сорак. Убачыла, як сяброўка красуецца ў пацерках з белага оніксу. (Выцягвае некалькі шуфлядаў з шафы, у якіх складзеныя радкамі пацеркі. Дастае, асцярожна трымае ў руках).

Лепшыя сябры дзяўчат – брыльянты?

– Брыльянты я не люблю. Яны прыгожыя, каштоўныя, але складаныя. На іх звычайна ёсць цень злачынства, часам нават забойства. Ён нібыта прыцягвае зло. Мне падабаюцца камяні простыя, але сапраўдныя. Ёсць каралы, агаты, оніксы, аметысты, сіні авантурын. Вось кацінае вока. Бачыце, пасярэдзіне светлая лінія. Калі вы паварочваеце камень, і лінія таксама рухаецца, значыць, у вас сапраўдны камень. А вось гранат. Ён чорнага колеру. Аказваецца, што толькі малады гранат чырвоны, а з узростам ён цямнее. У мяне ўжо сталы камень. Вось ружовы кварц, светлы нефрыт, месяцавы камень, жэмчуг, горны хрусталь, турмалін.

Добра вашым знаёмым, ведаюць, што дарыць на святы.

– Яны ж не толькі на святы дораць. Мне прывезлі ў якасці сувеніра цудоўныя пацеркі з венецыянскага і чэшскага шкла. А гэтыя пацеркі са звычайных, але вельмі прыгожых ракавін. Вось нефрыт, жадэіт, яшма, сібірскі ізумруд…

А вы збіраеце камяні для таго, каб яны былі у вашай калекцыі, ці каб насіць?

– Каб з імі сябраваць. Падбіраю біжутэрыю і пад адзенне, і пад настрой. Гэта значыць, я іх так выгульваю. Мне прыемна прыйсці, паглядзець на іх. Разумееце, яны ўсе тут не выпадковыя. Калі я бачу камяні, то адразу разумею, ці мае яны, ці ёсць у іх нешта блізкае.

Аднойчы ў ювелірным магазіне ўбачыла пацеркі з сібірскага ізумруду. Яны так прыгожа ляжалі, пад прыемнай падсветкай… Завезлі чатыры ўпрыгажэнні. Некалькі месяцаў хадзіла і любавалася імі. Але чатырыста тысяч за пацеркі – не для майго заробку. Напярэдадні восьмага сакавіка прыйшла зноў паглядзець. Развітацца. Глядзь, а іх і няма ўжо.

Расказваю пра сваю бяду мужу, ён чамусьці прамаўчаў. Глядзіць на гадзіннік – дванаццаць, ужо восьмае сакавіка. І Саша дорыць мне пацеркі з гэтага сібірскага ізумруду.

А дзе вы пазнаёміліся з Аляксандрам Пашкевічам?

– У нашым тэатры. Пасля сваіх васьмі гадоў жыцця гаспадыняй я нарэшце прыйшла ў тэатр. Падчас адной рэпетыцыі стаяла да яго спіной. Як гаворыць Саша, ён тады адчуў мой душэўны стан са спіны, нешта прабегла па яго целе… У выніку, у наступным годзе споўніцца дваццаць гадоў, як мы разам.

Ці добры гаспадар атрымаўся з мужа-акцёра?

– Ён варыць цудоўную каву з карыцай ці імбірам. Наогул, гатуе звычайна ён. Прычым гаворыць, што на кухні адпачывае. Я не разумею, як можна, ацаніўшы змесціва халадзільніка, прыдумаць нейкую новую найсмачнейшую страву. У Сашы яны ніколі не паўтараюцца. Бачылі б вы, як ён іх потым упрыгожвае. Бачыце, на падлозе ляжаць гарбузы. Я з іх нічога не раблю. Муж гатуе з іх супы і пірагі.

А вось у гэтых вялікіх бутэльках Саша робіць віно. Адно зробленае па рэцэпту манаха. Муж часта выязджае за мяжу, там з ім і пазнаёміўся. Рэцэпт віна складаны. Адразу брусніцы трэба год настойваць у гарэлцы. Калі ягады усплываюць – гарэлкі даліць. Праз год ягады адціснуць, палову віна развесці з цукрам і паставіць на агонь, пакуль цукар не растворыцца. Потым змяшаць з астатняй паловай – і віно гатовае.

Калі я заходжу ў ванну, каб памыць бялізну, Саша мяне выганяе і кажа, што мыць бялізну – не жаночая справа.

– А якая ж тады жаночая?

– Радаваць мужа.

А традыцыйна мужчынскія справы ваш муж робіць гэтаксама ўдала?

– Сам зрабіў тумбачку для прыхожай, зрабіў усе шафы для кухні. Ён надзвычай разумны, таленавіты, высакародны, велікадушны. І яшчэ маладзейшы за мяне на 16 гадоў.

А ці ёсць які-небудзь сакрэт, як атрымаць такога мужа?

– Ён вельмі просты, але ім цяжка карыстацца. Нельга штосьці пастаянна патрабаваць ад чалавека. Неабходна радавацца толькі таму, што ён побач. А калі чалавеку добра – радавацца, што ты маеш да гэтага дачыненне. Насамрэч гэта мала хто ўмее.

Вы калі-небудзь марылі аб галівудскай вядомасці?

– У марах я даходзіла толькі да Малога тэатра ў Маскве. Зноў-такі, з-за маёй баязлівасці, напэўна.

За што вы любіце тэатр?

– Ён не толькі забаўляе, але і выхоўвае. І акцёра, і гледача. Іншая справа, што ўсе гэтыя “гоп-ца-ца” добра прадаюцца. Але ж якое задавальненне працаваць над глыбокай, сур’ёзнай роллю! Бывае так, што хочаш сыграць нейкую пэўную ролю, а потым разумееш, што табе бліжэй іншая. Так адбываецца, калі чытаеш тэкст некалькі разоў, падчас рэпетыцыі, гутарак.

Наогул, рэпетыцыі – гэта вялікая сумесная праца, праца кожнага персанажа і кожнай інтэрпрэтацыі. Галоўнае – адчуць ролю, пранесці вобраз праз сэрца. Тады акцёр на сцэне пачынае жыць, а не іграць. Але гэтае жыццё ў вобразе не павінна пераходзіць ў рэальнае жыццё. Калі ты пачынаеш уяўляць сябе сваім героем і дома, гэта ўжо ненармальна.

У вас добрая прафесійная памяць?

– Колькі б вопыту ў мяне не было, усё роўна адбываецца, што вылятае з галавы тое, што чытала толькі што. Але падкаваны акцёр заўсёды прыдумае, як перафразаваць сказ.

Ці пазнаюць вас на вуліцы?

– Пазнаюць. Я не абмяжоўваюся адным тэатрам. Нядаўна знялася ў рэкламе. Людзі падыходзяць, вітаюцца. На рынку прапаноўваюць скідкі. Гэта прыемна, як і любое праяўленне ўвагі.

Вы актрыса, а ці добра разбіраецеся ў людзях?

– Спадзяюся, што добра. Я люблю людзей, я давяраю ім. Бо калі я паверу дзевяцярым, а яны мяне падмануць, ёсць падстава не паверыць дзясятаму. Але я паверу і яму.

Пры такім мужы, ці ёсць у вас фірменная страва?

– Дзецям гатавала на вялікай патэльні дзве курыцы, каб хапіла і ім, і іх сябрам. Я запрашала сяброў дзяцей да нас, каб былі на вачах. А адна яўрэйка навучыла мяне, як тушыць карпа ў малацэ. Выключна смачна!

Вы хацелі б пасяліцца ў вёсцы і трымаць гаспадарку?

– Усё ж не. Люблю прыроду, але я гарадскі жыхар.

Ваша самая запаветная мара?

– Пешшу прагуляцца па абодвух берагах Сены. Я вельмі хачу пабываць у Францыі, але… Увесь час трэба дапамагаць дзецям.

Вы бачыце сябе толькі актрысай. А калі спатрэбілася б выбраць іншую прафесію, то якую б абралі?

– Псіхолага ці юрыста. Вельмі люблю фільмы, у якіх па валасінцы разблытваюць злачынствы.

Раскрыйце сакрэт шчасця, у тым ліку сямейнага.

– Любіць тых, хто побач. Жадаць ім дабра. А калі вы не разумееце прычыну якіх-небудзь дзеянняў, разбярыцеся, падумайце, чаму чалавек так зрабіў.

Зоя ХРУЦКАЯ.

Фота забяспечана Аляксандрам ПАШКЕВІЧАМ.