На працягу ўсяго мінулага года чарка і скварка станавіліся ўсё бліжэй да народу: індэкс ЧаркаСкварка (ЧС) упэўнена таннеў аж да 3-га квартала. Аднак навагодні “сюрпрыз” не прымусіў сябе чакаць: за 4-й квартал любімы многімі прадуктовы набор падаражэў.

Як гэта адбілася на пакупніцкай здольнасці нашых заробкаў, і чаго чакаць беларусам у гэтым годзе?

Эксперты даследчага цэнтра BIPART і праекта Кошта Ураду прадстаўляюць чарговае даследаванне індэкса ЧаркаСкварка. Нагадаем, што гэты індэкс складваецца з цаны за 100 грам свініны без косткі і 100 грам гарэлкі і разлічваецца штоквартальна на падставе дадзеных Белстата. З дапамогай гэтага індэкса можна вызначыць, наколькі рэальна абясцэнілася нацыянальная грашовая адзінка, параўнаць нашы даходы і выдаткі з суседскімі.

Няўжо крызіс толькі ў галовах?

Такім чынам, у 4-м квартале мінулага года кошт ЧС дасягнуў  21 795 рублёў. Рост у параўнанні з папярэднім кварталам склаў 347 рублёў або 1,6%.

У выніку пакупніцкая здольнасць заробкаў беларусаў скарацілася: цяпер сярэднестатыстычны жыхар краіны можа дазволіць сабе 321 ЧС у месяц, што эквівалентна 32,1 кг свініны і 32,1 літра гарэлкі. Дарэчы, з іх каля 4 кг “скваркі” і 4 літраў “чаркі” давядзецца аддаць у бюджэт у якасці падаходнага падатку, а яшчэ 320 грам свініны і гарэлкі забяруць у Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва ў кошт вашай будучай пенсіі.

 “Што ўжо там казаць пра загнілы  Захад: у Літве на сярэднюю зарплату можна купіць 504 ЧС у месяц, у Латвіі – 511, а ў Польшчы – 654, гэта значыць у два разы больш, чым у Беларусі”.

У параўнанні з папярэднім кварталам беларусы страцілі тры ЧС – у 3-м квартале мінулага года на сярэднюю зарплату можна было купіць 324 чаркаскваркавых наборы. На самой справе, вынік мог бы быць яшчэ больш правальным, калі б не раптоўны рост сярэдняй зарплаты ў снежні аж на 675 тысяч. Гэта быў рэкордны скачок за ўвесь год, але цешыць сябе не варта. Ужо ў студзені 2016 года ўсё вярнулася на кругі свая, зарплаты знізіліся на 872 тысячы, і цяпер сярэднестатыстычны беларус зарабляе прыкладна столькі ж, колькі ў красавіку 2015 года. У новым годзе, па-за усялякіх сумневаў, будзе нялёгка, але пра гэта пазней.

Вернемся да пакупніцкай здольнасці заробкаў за мінулы год. Яе зніжэнне ў 4-м квартале ў цэлым не паўплывала на агульную карціну: у параўнанні з пачаткам года становішча беларусаў усё ж палепшылася. На 41 ЧаркуСкварку стаў багацей кожны жыхар нашай краіны.

Быць можа, ніякага крызісу і напраўду няма, а жыве ён толькі ў нашых няшчасных галовах?

Гэта наўрад ці. У параўнанні з бліжэйшымі суседзямі беларусам па-ранейшаму несалодка. Нават расейцы, чыя эканоміка перажывае не самыя лепшыя часы, могуць сабе дазволіць 396 ЧС у месяц, што на 75 чарак і скварак перавышае паказчык беларусаў.

Горш справы ідуць толькі ў Украіне: мясцовыя жыхары на сярэднюю зарплату могуць сабе дазволіць толькі 287 ЧС.

На ноч давядзецца ёсць усё ж свініну

Давайце паспрабуем разабрацца, чаму ж, нягледзячы на ​​сур’ёзныя праблемы ў эканоміцы, беларусы з пункту гледжання індэкса ЧС не толькі не збяднелі за год, але нават сталі трохі багацей. Уся справа ў тым, што гарэлка практычна не даражэла на працягу года, а свініна ­– даволі інтэнсіўна таннела. Калі прымерыць методыку разліку ЧС на іншы прадуктовы набор, карцінка атрымаецца зусім іншая. 

У заключэнне зробім прагноз на 2016 год. Ужо відавочна, што росту заробкаў чакаць не варта – у гэтым годзе эканамічная сітуацыя будзе яшчэ больш складана, чым у мінулым. Студзеньскае зніжэнне заробкаў адразу на 872 тысячы і рэзкая дэвальвацыя рубля гэта пацвярджаюць.

Што тычыцца коштаў, то тут ёсць шанец на больш-менш пазітыўную дынаміку. Інфляцыя, вядома, будзе, але не выключана, што Нацбанку зноў атрымаецца стрымаць яе ў адносна прымальных рамках.

Палітыка стрымлівання грашовай масы дае свой плён – кошты растуць даволі павольна.

Аднак адбываецца гэта з прычыны таго, што ў эканоміцы не становіцца больш грошай. Іншымі словамі – за кошт абмежаванага росту заробкаў. Не маючы лішніх грошай, беларусы пачынаюць эканоміць на пакупках, што, у сваю чаргу, матывуе прадаўцоў зніжаць цэны, інакш іх тавар ніхто не купіць.

Хутчэй за ўсё, у 1-м квартале мы ўбачым зніжэнне пакупніцкай здольнасці заробкаў, выяўленай у ЧС, у параўнанні з 4-м кварталам 2015 года. Як толькі будуць апублікаваныя дадзеныя, неабходныя для разліку, мы неадкладна праверым наш прагноз.

ДАВЕДКА * BIPART і Кошта Ураду

Унікальны індэкс Чарка Скварка складаўся па мадэлі індэкса Біг Мака, разлічваецца часопіс “The Economist” з 1986 года, грунтуецца на тэорыі парытэту пакупніцкай здольнасці. Ён закліканы адлюстроўваць рэальны курс абмену валют у розных краінах. Біг Макі, вядома, прадаюцца і ў Беларусі, аднак вызначаць пакупніцкую здольнасць беларускіх заробкаў лепш з дапамогай чаго-небудзь нацыянальнага, з спрадвечна беларускімі каранямі і каларытам.