У невялікай вёсачцы Спонды на Астравеччыне, якая ўтульна размясцілася сярод лясоў у каралях Сарачанскіх азёр, сёння няма ніводнага жыхара дашкольнага і школьнага ўзросту. А вось школа і дзіцячы сад ёсць.

З вокнаў школы бачны лес. Ён пачынаецца адразу за вёскай, на ўскраіне якой і стаіць двухпавярховы будынак. Праз вуліцу – дзіцячы сад, пад які прыстасавалі будынак былога сельскага савета.

Дырэктар дзяржаўнай установы адукацыі “Вучэбна-педагагічны комплекс Спондаўскі дзіцячы сад – сярэдняя школа” Кацярына Емяльян у чаканні гасцей з райцэнтра – сёння непрадузятай камісіі трэба будзе ацаніць, наколькі школа гатовая да новага навучальнага года.

– Сёлета зрабілі толькі касметычны рамонт, – распавядае дырэктар. – Два гады таму, калі ў выніку рэарганізацыі школа і дзіцячы сад сталі адной установай, абнаўленне было больш маштабнае: зрабілі рэканструкцыю харчаблока, рамонт у памяшканні, дзе цяпер дзіцячы сад.

Кацярына Іванаўна ўпэўненая: такой школы, як у іх, больш не знойдзеш. І прыводзіць нямала довадаў.

Спазніцца на ўрок? Нерэальна

Дзіцячым шматгалосым шумам школа запаўняецца раптоўна – калі старшакласнікі і клапатлівыя пачаткоўцы грамадой вывальваюцца з аўтобусаў і раптоўна запаўняюць калідоры і класы. Школу сілкуюць юныя жыхары 12 навакольных вёсак. Менавіта таму спазніцца на ўрок тут нерэальна. Гэтак жа раптоўна і пусцеюць школьныя калідоры – аўтобус адпраўляецца ў зваротны рэйс.

– У мінулым навучальным годзе ў нас было 60 вучняў, у верасні пераступяць парог 52 школьніка і 14 выхаванцаў дзіцячага садка. Але перспектыва закрыцця нашай школе не пагражае. Усё таму, што побач, у радыусе 20 кіламетраў, школ няма.

Дарэчы, разам з дзецьмі прыязджаюць на працу і 16 з 19 настаўнікаў, толькі трое жывуць у Спондах.

Лясніцтва, што выйграла пяць тысяч долараў

Для школьнікаў гэтай дзіўнай школы прырода – і храм, і майстэрня, яна вучыць, дае здароўе і грошы.

Любіць і разумець прыроду школьнікі вучацца яшчэ з маленства – з садка. Падрастаючы, яны не толькі сузіраюць лясныя пейзажы са школьнага акна. Экалагічная сцежка, пятляючы па лесе, выводзіць на бераг Каймінскага возера, аднаго з 14 выдатных азёр тутэйшага краю.

Школьнае лясніцтва “Пралеска” ведаюць не толькі ў Беларусі. У 2005 годзе, на другім годзе свайго існавання, лясніцтва атрымала ў Маскве галоўны прыз Першага міжнароднага юніёрскага ляснога конкурсу – вялікі крыштальны шар і грашовую прэмію ў пяць тысяч долараў.

І з таго часу юныя памочнікі леснікоў таксама ў ліку фаварытаў экалагічных конкурсаў рознага ўзроўню. За час працы лясніцтва хлопцы аказалі нямала практычнай дапамогі лесаводам. Толькі сёлета ўвесну яны зарабілі 8,5 мільёна недэнамінаваных рублёў на пасадцы лесу.

А ў школьным садзе – адмысловым гонары дырэктара – ломяцца ад яблыкаў галіны.

– Не менш васьмі тон павінны сабраць, – наўскідку ацэньвае ўраджай Кацярына Емяльян. – Здадзім нарыхтоўшчыкам і атрымаем грошы. Наперадзе ўраджай рэмантантных малінаў – ягады прадаем мясцоваму насельніцтву і таксама маем прыбытак.

Ёсць такая прыказка: малы залатнік, ды дарагі. На самой справе, невялікі калектыў сельскай школы ўмее жыць у еднасці з прыродай і здабываць з гэтага выгаду. Дзівосная тутэйшая прырода прыцягвае турыстаў не толькі з нашай краіны і суседняй Літвы, але і з іншых еўрапейскіх краін. 

Але пускаюць сюды не ўсіх: Спонды – зона памежная, на ўезд трэба адмысловы дазвол.

Затое мясцовыя хлопцы – сябры школьнага клуба юных сяброў пагранічнікаў, частыя госці на памежным пасту “Вялікая Страча”. З маленства вучацца ў прафесіяналаў распазнаваць сляды, звяртаць увагу на дробныя дэталі, на чужых. А такіх тут няшмат. Так што Спонды, можна сказаць, сапраўдны “мядзведжы куток”.

100-працэнтны “бюджэт” сярод выпускнікоў

– А ці не адчуваюць вашы вучні сябе абдзеленымі ў параўнанні з жыхарамі вялікіх гарадоў, для якіх даступныя і гімназіі, і ліцэі, і перадавыя адукацыйныя тэхналогіі? – Задаю дырэктару правакацыйнае пытанне.

Кацярына Іванаўна смяецца:

– Кіньце! І ў школе, і дома ў многіх вучняў ёсць кампьютар з выхадам у інтэрнэт. Усе перадавыя тэхналогіі даступныя. Да таго ж, у іх матывацыя на атрыманне ведаў вышэй – ведаюць, што заробкі ў бацькоў невялікія, не ўсе змогуць аплаціць вучобу, значыць, трэба прабівацца на бюджэт.

Плюс да таго, у гэтых дзяцей ёсць бясспрэчны бонус – той самы індывідуальны падыход, якога шукаюць гарадскія выпускнікі ў рэпетытараў. Тут у наяўнасці той самы арыентаваны на асобу падыход да кожнага вучня.

У верасні ў 11 клас прыедуць два хлопцы, у дзясяты – два юнакі і дзве дзяўчыны, упершыню пераступяць школьны парог чатыры першакласніка.

Як апошні бясспрэчны аргумент дырэктар школы прыводзіць факты. Сёлета ўсе восем выпускнікоў школы паступілі вучыцца за кошт сродкаў бюджэту. Трое абралі педагагічныя спецыяльнасці, астатнія будуць вучыцца ў медыцынскім універсітэце і БНТУ, у медыцынскім і юрыдычным каледжах.