“Купіў ўчастак у Хажове, у 7 км ад Маладзечна. Атрымаў дазвол у сельсавеце на будаўніцтва дома. Калі ў канцы жніўня зняў верхні пласт грунту, знайшоў косці. Думаў спачатку, косці жывёл, пакуль не ўбачыў фрагменты чэрапаў і сківіцы з зубамі”, – такую ​​дзіўную гісторыю распавёў чытач Ігар.

Ігар спыніў працы на ўчастку і звярнуўся да ўсіх, хто мог растлумачыць знаходкі.

– Калі зразумеў, што гэта чалавечыя астанкі, паставіў у вядомасць старшыняў Хажоўскага сельвыканкама і Маладзечанскага РАУС. У той жа дзень Следчы камітэт па Маладзечанскім раёне ўзяў астанкі на экспертызу, апытаў мясцовых. Тыя распавялі: на гэтым участку і вакол пры правядзенні земляных работ на працягу дзясяткаў гадоў знаходзяць фрагменты чалавечых шкілетаў. У пракуратуры падстаў для рэагавання на сітуацыю не знайшлі.

– Як няма падстаў для рэагавання? – дзівіцца Ігар. – Гаворка ідзе аб парушэнні па арт. 23 Закона РБ “Аб пахаванні і пахавальнай справе”, у адпаведнасці з якім участкі зямлі, на якіх знаходзяцца старыя магілы, выкарыстоўваюцца пад зялёныя насаджэнні. Узвядзенне капітальных пабудоў, іншых будынкаў, за выключэннем мемарыяльных і культавых, на гэтай тэрыторыі забараняецца.

Гэта значыць, мясцовы сельвыканкам павінны быў адрэагаваць на гэтыя знаходкі адэкватна, паспрабаваць выправіць памылку, дапушчаную ў 80-я мясцовай уладай. І ўжо дакладна не выдаваць дазволу на будаўніцтва там дома, – упэўнены Ігар.

Усе ведаюць, але нічога не дакажаш…

Дакументы праваахоўнікаў змяшчаюць і свежую гісторыю ўчастка. Упершыню будынак на ім быў зарэгістраваны яшчэ ў 1988 годзе. Гаспадар памёр, спадчыннік прадаў у канцы 2014-га ўчастак з домам. Новы ўладальнік, па словах Ігара, тут капаў ямы пад трубы водаправода і каналізацыі. І наўрад ці мог абысці ўсе магілы. Задумаў рэканструкцыю дома, але ўжо праз паўтара года, у 2016-м, прадаў участак. Далёка не за капейкі – за 22 тысячы долараў.

Фота tut.by.

Фота tut.by.

Ігар не разумее, як увогуле магло такое адбыцца: як адзін мог жыць на касцях, вырошчваць бульбу, другі – перапрадаць ўчастак за прыстойныя грошы, робячы выгляд, што нічога не знаходзіў. Як мясцовы сельсавет дазволіў будаваць на могілках жыллё, распісаўшыся ў тым, што “дадзенымі аб знаходжанні старых могілак не валодае”?

У мясцовым райвыканкаме REALTY.TUT.BY паведамілі, што з участкам будуць разбірацца: ствараць камісію, выязджаць на мясцовасць. Па дакументах з часоў СССР гэта зямля для абслугоўвання жылога дома. І Ігар – першы, хто звярнуўся са сваімі знаходкамі да ўладаў.

Папярэдніх каментароў ад розных інстанцый ў самога Ігара ўжо сабралася цэлая папка.

– Два з паловай месяцы мне прыходзяць адпіскі. Ніхто не хоча прыняць як факт, што старыя ўніяцкія могілкі візуальна супадаюць з маім участкам. Увесь участак – на тэрыторыі могілак. Па законе будавацца на старых магілах забаронена, ды і амаральна. Няўжо я павінны даказваць відавочнае? Ад перапахавання канфіскаваных Следчым камітэтам костак, на якое спасылаюцца ў палове адпісак, нічога не зменіцца. Ідуць дажджы, косці вымываюцца. Я раз у тыдзень прыязджаю, засыпаю… Гляджу, ці не раскралі будматэрыялы, я ж пачынаў будаўніцтва.

Фота tut.by.

Фота tut.by.

– Сельсавет не прапаноўваў ўчастак ўзамен?

– Нічога не прапаноўваў. Нават не разглядаюць гэты варыянт, спасылаючыся на тое, што куплялі не ў іх. Але выдзяляў у свой час гэты ўчастак пад жылую забудову сельсавет!

– А што былы ўладальнік?

– Вядома, сцвярджае, што нічога не знаходзіў. Таму шт, калі знаходзіш, павінны паведаміць у праваахоўныя органы. Не паведаміў – схаваў. Хто ў гэтым прызнаецца?

Ігар плануе падаваць пазоў, каб прызнаць здзелку куплі-продажу ўчастка несапраўднай. Для гэтага трэба ўсяго толькі пацвярджэнне ад улады таго, што парушаны Закон “Аб пахаванні” і санітарныя нормы.

Фота tut.by.

Фота tut.by.

Ігара здзіўляе іншае: усе ведалі, што на ўчастку знаходзяць астанкі. І ўсе маўчалі. Цяпер суседзі саромеюцца, адводзяць вочы. Ігар мог бы, як папярэднія ўладальнікі ўчастка, зрабіць выгляд, што нічога не знайшоў, і перапрадаць зямлю. Але не стаў. Таму што гэта – непрыстойна.

– Гэта мне здаецца відавочным, ды любому нармальнаму чалавеку здаецца відавочным – на могілках жыць нельга. Тут можна зрабіць зялёную зону, усталяваць памятную шыльду, капліцу, але не жыць. Як людзі ведалі пра гэта, жылі тут, маўчалі? Як можна так ставіцца да памяці? Гэта ж косці продкаў тых, хто тут жыве!

Калі купляў ўчастак, абраў яго ў тым ліку таму, што на ім стаіць старажытны дуб. Думаў – выдатна, уласны дуб будзе. А ён быў пасаджаны, падобна, калі могілкі закладвалі…

– Цяпер чакаем заключэнне ад цэнтра эпідэміялогіі і гігіены Маладзечанскага раёна: ці можна, на іх думку, жыць на могілках? – кажа Ігар. – Вось цікава будзе пачытаць, што напішуць. Бо тут маглі хаваць халерных, ахвяр эпідэмій. Хто ведае? Ёсць згадка пра гэтыя могілкі, датаваная 1792 годам…

Наталля ЛІТОЎСКАЯ, realty.tut.by.