Валожынскі краязнаўчы музей быў заснаваны ў 2000-м, для наведвальнікаў адкрыўся з лютага 2010 года. Яго асноўная місія – збіраць, захоўваць і папулярызаваць прадметы музейнага значэння, якія раскрываюць гісторыю Валожынскага краю.

Музей знаходзіцца на адной са старых вуліц горада – вуліцы Максіма Горкага, якая раней насіла паэтычныя назвы “Хаткі” і “Дамкі”. Драўляныя будынкі па гэтай вуліцы з’яўляюцца ўзорам гарадской забудовы пачатку XX стагоддзя. Гэта помнікі архітэктуры неакласіцызму.

Спакойная, мірная вуліца набыла дрэнную славу падчас Другой сусветнай вайны. У адным з будынкаў размяшчалася гестапа. У 1944 годзе, калі Чырвоная Армія імкліва наступала, гітлераўцы не паспелі эвакуіраваць свае архівы. Каб не пакінуць іх суперніку і схаваць сляды, гітлераўцы спалілі два дамы.

Будынак, дзе зараз знаходзіцца раённы музей, пабудавалі ў пачатку 1920-х гадоў. Тут жыў бургамістр са сваёй сям’ёй. Дом пабудаваны на ўзгорку, таўшчыня сцен будынка – 1 метр. Кампактны прамавугольны двухпавярховы будынак пакрыты высокім мансардным дахам. На першым паверсе раней размяшчаліся вялікая зала, кухня, сталовая і памяшканні для прыслугі.

Калідоры першага і другога паверхаў былі ўпрыгожаны высокімі арачнымі праёмамі, якія захаваліся да цяперашняга часу. На другі паверх вяла вінтавая драўляная лесвіца, упрыгожаная разнымі поручнямі. Тут знаходзіліся спальні і пакоі адпачынку. Апартаменты ўпрыгожваў выдатны узорысты паркет, белыя кафляныя печы для ацяплення.

Пад домам было падвальнае памяшканне, якое па сваіх памерах адпавядала перыметрыу будынка. Яно падзялялася на 5 асобных прасторных пакояў. Да сённяшняга дня захаваўся ўнікальны мур сцен і перакрыццяў столі таго часу з цэглы і бутавага каменя.

Сучасных спецыялістаў ўразіла дакладна прадуманая вентыляцыйная сістэма. Пры такіх умовах паветраабмену выдатна захоўваліся самыя розныя прадукты харчавання і гародніна. У склеп вялі даволі стромкія прыступкі, выкладзеныя з цэглы. Тэрыторыю вакол будынка ўпрыгожвалі газоны з кветнікамі і дэкаратыўныя хмызнякі.

У цяперашні час у музеі створана экспазіцыя “Прырода і экалогія”. Бо на тэрыторыі раёна знаходзіцца адзін з самых старажытных беларускіх лясоў – Налібоцкая пушча, якая захавалася ў сваіх сярэднявечных межах.

У музеі збіраюцца экспанаты па тэме Чарнобыля, а таксама захоўваюцца падрабязныя карты радыёактыўнай забруджанасці тэрыторыі Валожынскага раёна. У экспазіцыі паказана, які ўплыў на прыроду аказвае і прамысловая дзейнасць чалавека.

Сярод унікальных прадметаў – шкло Налібоцкай мануфактуры пачатку XVII стагоддзя, манеты IX стагоддзя, шалі XIX стагоддзя, кафля пачала XX стагоддзя, каваныя вырабы другой паловы XIX стагоддзя.

На тэрыторыі сучаснай Валожыншчыны знаходзілася Налібоцкая мануфактура – адна з самых буйных у тагачаснай Беларусі. Яна пачала дзейнічаць з 1717 года. На мануфактуры вырабляліся люстэркі, люстры для сцен і столі, падсвечнікі, посуд. Тэхналагічным узорам стала Дрэздэнская мануфактура. У Налібоках варылі рэдкае рубінавае шкло, якое афарбоўвалі золатам, распісвалі і гравіраваныя посуд.

У фондах музея знаходзіцца больш за 400 экспанатаў ваеннай тэматыкі. Адна з пастаянных выстаў – “Эпапея мужнасці і славы” – распавядае пра гісторыю Валожынскага раёна падчас Другой сусветнай вайны. На выставе прадстаўлены гаспадарчыя дакументы акупацыйнага перыяду і дакументы асабістага характару. Вялікую цікавасць выклікае падрабязная карта вызвалення Валожынскага раёна ў ліпені 1944 года.

На выставе прадстаўлены матэрыялы пра партызанскіх брыгадах і атрадах, якія дзейнічалі ў Валожынскім раёне, ксеракопіі загадаў і справаздач камандзіраў гэтых атрадаў, улёткі, газеты, лісты, фатаграфіі, узнагароды воінаў і партызан, якія нарадзіліся ў гэтым рэгіёне.

Штогод у музеі ў траўні праходзіць акцыя “Ноч музеяў”. Яна здзіўляе наведвальнікаў новымі выставамі і прэзентацыямі, касцюміраваным шоу, арт-кафэ, конкурсамі і гульнямі.