Гэта вялікае шчасце ўспамінаць нашу незабыўную пані Ядзю, мастачку Ядвігу Іосіфаўну Раздзялоўскую. 

Усе, хто быў знаёмы з ёй, памятаюць, якім светлым, таленавітым чалавекам яна была. Мы заў­сёды стараемся памятаць аб тым, што мы яе вучні ў мастацтве і паўсядзённым жыцці.

Нарадзілася Ядвіга Іосіфаўна ў Польшчы, у горадзе Бяла Падляска. У Лодзі і Варшаве атрымала на той час добрую мастацкую адукацыю.

Валодала некалькімі замежнымі мовамі, іграла на фартэпіяна, пісала вершы і шмат малявала.

Яе любімым кампазітарам быў Фрэдэрык Шапэн. Невыпадкова яны ўдваіх нарадзіліся ў першы дзень вясны, 1 сакавіка.

Цяжкія гады вайны закінулі яе ў Беларусь, дзе Ядзя Лясьеўская сустрэлася з цудоўным чалавекам, сваім будучым мужам Вадзімам Андрэевічам Раздзялоўскім.

Некаторы час жылі ў Баранавічах. Потым мужа пераводзяць на працу галоўным эканамістам Маладзечанскага гармалзавода, і яны былі вымушаныя пераехаць у Мала­дзечна.

Пары выдзелілі двухпакаёўку на вуліцы Віленскай, дом №5.

Мастаку дадзена бачыць за палатном тое, што ­глядач не бачыць на палатне

Мясцовыя мастакі сталі знаёміцца паміж сабой, і ў іх узнікла думка стварыць у Маладзечне студыю дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва для дарослых пры абласным Доме народнай творчасці. Кіраўніком на той час быў паэт, рэжысёр, вядомы энтузіяст культуры Віктар Іванавіч Носаў.

Выкладчыкамі студыі сталі: Ядвіга Раздзялоўская, Кастусь Харашэвіч, Эмір Асановіч, Павел Герасіменка, Сямён Кісель.

Без усякай аплаты яны праводзілі свае заняткі. Нават калі ў Ядвігі Іосіфаўны цяжка захварэў муж, яна прыходзіла, згодна з раскладам, праводзіць свае ўрокі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

У гэты час мне і давялося быць вучнем студыі. Сярод іх былі Юрась Герасіменка, Васіль Лазоўскі, Іван Смальякоў, Пётр Дземаў, Ірэна Ханеўская.

У студыі былі нават тыя, хто пасля працы на заводзе прыходзіў вучыцца, напрыклад, як родныя браты Бараўцы.

Нам вельмі важнымі былі гутаркі нашых выкладчыкаў пра тое, як захапляцца прыгожым і разумець яго, як трэба паводзіць сябе на выставах.

Ядвіга Раздзялоўская. Партрэт Юрася Герасіменкі-Жызнеўскага

Ядвіга Раздзялоўская. Партрэт Юрася Герасіменкі-Жызнеўскага

У Маладзечне пачалі праходзіць першыя выставы.

На адной з выстаў глядач пытаецца:

– Что это за мазня? Объясните нам.

Аўтар, для інтрыгі не буду называць яго прозвішча, вядомы беларускі мастак, родам з Мала­дзечна, кажа:

– Мастаку дадзена за палатном бачыць тое, што звычайны смяротны не ўбачыць на палатне.

І раптам крык з другога боку залы:

– Нет, извините! Вы кому рисуете? Советскому человеку и с какой стороны?

Мне было вельмі няёмка ад нявыхаванасці гэтага мясцовага чыноўніка.

Калі ў горадзе пачаў працаваць афарміцельскі цэх Мінскага абласнога вытворчага камбіната Саюза мастакоў БССР, пра Маладзечна загаварылі як пра горад мастакоў.

Загучалі такія імёны: Рыгор Нарчук, Генадзь Селядзец, Алесь Пашкевіч, Васіль Лазоўскі, Пётр Лазоўскі, Пётр Гулевіч, Вячаслаў Палівода, Яўген Шчарбіцкі, Віктар Камлюк, Іван Смальякоў, Мікола Аўчыннікаў, Рыгор Мяжуеў, Святлана Багрыцэвіч.

Да 90-годдзя з дня нараджэння Максіма Багдановіча Юрасю Герасіменку-Жызнеўскаму прыйшла думка стварыць у нашым горадзе клуб аматараў мастацтваў, аб’яднаўшы ў адну суполку мастакоў, літаратараў і музыкантаў.

Старшынёй абралі мяне, а базай клуба стала дзіцячая музычная школа.

Для выставы Юрась з вучнямі студыі, якую ён тады вёў, выканалі вітражы па матывах паэзіі Максіма Багдановіча. Іх размясцілі ў спецыяльна зробленыя скрынкі і пад­вялі асвятленне.

На сцэне прамоўцы: кандыдаты гістарычных навук Мікола Ермаловіч і Генадзь Каханоў­скі і краязнаўца Вячаслаў Ляшковіч.

Ён паставіў мемарыяльны камень, пасадзіў Максімаў сад і вярнуў людзям крынічку ў вёсцы Ракуцёўшчына. Менавіта ён прапанаваў правесці першае свята паэзіі ў Ракуцёўшчыне. Я пагадзіўся, і з таго часу не адзін дзясятак гадоў яно праходзіць штогод.

Мне вельмі захацелася правесці вечар з паэтычнай назвай “Гучаць цымбалы на зямлі Купалы” ў Яхімоўшчыне.

У фае вясковага клуба зрабіў фотавыставу “Песняры зямлі беларускай” з уласных здымкаў па мясцінах Янкі Купалы, Якуба Коласа, Францішка Багушэвіча і Максіма Багдановіча.

Некалькі месяцаў на слайды здымаў ваколіцы Яхімоўшчыны і яе жыхароў.

Роберт Целяпнёў, ­удзельнік тэлевізійнага слайд-клуба “Спектр” пад кіраўніцтвам франтавога фотакарэспандэнта Аляксандра Дзітлава, аздобіў фільм сваімі таленавітымі кадрамі.

Лічу за вялікі гонар, што меў шчаслівую магчымасць іграць на сваіх родных беларускіх цымбалах у гэтым маляўнічым куточку купалаўскай зямлі.

У рэспубліцы віравала мастакоўскае жыццё. Мы ганарыліся нашымі маладзечанскімі мастакамі.

Ніколі не забуду, калі каля карціны “Мат” Ядвігі Раздзялоўскай на выставе ў Палацы мастацтваў раздаваліся бурныя апладысменты.

Твор быў напісаны да Дня Перамогі. На карціне шахматная дошка. Чорны кароль заціснуты ў кут белымі пешкамі. Нер­вова раскіданыя шахматныя фігуры і велічна гучыць букет палявых кветак.

На адной з выстаў у Мінску народны мастак Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР, прафесар, скульптар Анатоль Анікейчык сказаў:

– Нацюрморты Ядвігі Раздзялоўскай могуць вісець у лепшых карцінных галерэях Еўропы.

“Маэстро, вы неисправимы”

Нялёгкім было жыццё ў пані Ядзі. Маляваць даводзілася ў кватэры, паставіўшы твор на ложак.

У Гарачым Ключы Краснадарскага краю Саюз мастакоў СССР выдзеліў ёй кавалачак зямлі пад творчую майстэрню, дачу.

З Беларусі вазілі дошкі, вокны, дзверы, шкло, шыфер, цвікі, каб зляпіць хатку.

Потым яна там і малявала. Прывозіла рулоны твораў, якія тут мы нацягвалі на падрамнік і афармлялі ў рамы.

Серыю твораў “Дагестан” і некалькі нацюрмортаў яна падарыла сваёй радзіме, Польшчы.

Польскі бок з радасцю прыняў такі падарунак з рук зямлячкі, узнагародзіўшы яе ганаровым знакам “Заслужаны для культуры Польскай”.

На вялікі жаль у Беларусі ёй не знайшлося ні ганаровага звання, ні ўзнагарод.

Я не мастацтвазнаўца, але лічу яе гонарам беларускага выяўленчага мастацтва.

Толькі ў 80-гадовым узросце ў Маладзечне ёй выдзелілі майстэрню. Калі тут ужо было маляваць!

Па чарзе раніцай мы адводзілі яе ў майстэрню, а вечарам забіралі.

Сотавых тэлефонаў тады не было, і цэлы дзень на працы душа хвалюецца.

Ёй вельмі дапамагалі Юрась і Валянціна Герасіменкі, пані Люся Зільберт з Мінска і швагерка Алімпіяда Чычуліна з Каломны.

Пані Ядзя любіла тонкі гумар і сама магла пажартаваць.

Аднойчы на эцюдах у Гальшанах мы вырашылі пагрэцца, бо была халодная і дажджлівая восень.

Эцюднік на ножках з закрытай накрыўкай – гэта наш стол. Газета – абрус.

Метраў за 50 Ядвіга Іосіфаўна ўжо працуе. Мы клічам яе снедаць, а яна ў адказ:

– Ребята. Я с утра не употребляю.

Стала так сорамна, што мы разабралі свой нацюрморт, паклалі яго ў сумкі і пайшлі займацца кожны сваёй справай.

Альбо такі выпадак. Першага сакавіка мастакі заўсёды збіраліся ў пані Ядзі. Яна пытаецца ў мяне:

– Сколько вы думаете брать алкоголя?

– Чым больш, тым лепш.

Пасля паўзы:

– Много алкоголя на столе – низкая культура.

– Яно то так: але калі на стале адна культура, а алкаголю няма, таксама дрэнна.

– Маэстро. Вы неисправимы.

А размова ішла пра дзве бутэлькі віна, якія я павінны быў выкупіць у вялізнай чарзе па талонах.

Аднойчы ў магазіне “Юбілейны” да мяне падышла мама вучаніцы:

– Вы купляеце для мастачкі?

– Так.

– Падыдзіце ў аддзел  цукерак, толькі не заў­важна, я вам дам для яе кавалачак варанай кілбасы. Так я і зрабіў.

З парога крычу:

– Ядвіга Іосіфаўна. Паглядзіце, якое багацце я прынёс.

Дапытаўшы мяне строгім голасам, сказала:

– Нет людям. Не надо и мне. Прошу вас, больше никогда так не делайте.

Перажылі мы з ёй усё: і талоны, і купоны, і картачкі. Але яна ніколі не скардзілася на Беларусь.

Страціўшы мужа, яна значна паслабела. Але хадзіла без кіёчка. Калі было трэба, брала з сабой сумку на колцах, на яе і абапіралася.

Вясной адсвяткавалі яе 90-годдзе, а восенню яе не стала.

Юрась Герасіменка тады сказаў, што трэба неяк зрабіць надмагільны помнік і мемарыяльную дошку са сціплага мікашэвіцкага каменя.

Пайшлі ў выканкам да Яфіма Ідэльчыка. Той ветліва нас сустрэў, запрасіў Паліну Вашкевіч. Інтэлігентным людзям не давялося доўга тлумачыць, хто такая Ядвіга Раздзялоўская.

Нам сказалі:

– Рабіце ўсё, як лічыце патрэбным, а грошы мы вам знойдзем.

Юрась выканаў эскізы, неўзабаве мы ўсё ўстанавілі.

Праз некаторы час не стала і самога Юрася.

Горад нібы асірацеў.

* * *

Як нам хочацца мець у горадзе выставачную залу і выканаць партрэт Ядвігі Раздзялоўскай з бронзы ў дапаўненне да мемарыяльнай дошкі на доме па вуліцы Віленскай, 5.

Дзіцячая мастацкая школа мастацтваў просіць надаць ёй імя Ядвігі Раздзялоўскай.

Юрася Герасіменку-Жызнеўскага трэба ўвекавечыць мемарыяльнай дошкай з бронзы на доме, дзе ён жыў на вуліцы Прытыцкага.

Мы не просім ні манументы, ні фантаны. Мы просім увекавечыць іх памяць і аддаваць даніну павагі славутым Беларускім Мастакам.